Πνευματική Γραφίδα

Ορθόδοξος Μοναχισμός

«Φως μεν μοναχοίς, άγγελοι, Φως δε κοσμικοίς, μοναχική πολιτεία» ( Κλίμαξ ΚΣΤ, 23 )

Αναφορὰ στον Ορθόδοξο Μοναχισμό, σημαίνει αναφορὰ σ᾿ολόκληρη την Εκκλησία διότι ο Ορθόδοξος Μοναχισμὸς δείχνει καθαρὰ ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι ασκητικὴ και ότι η εν Χριστώ και κατὰ Χριστὸν άσκηση θεραπεύει τον άνθρωπο. Γνωρίζοντας λοιπὸν τον γνήσιο μοναχισμό, μπορούμε να καταλάβουμε καλὰ ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι θεραπευτήριο που θεραπεύει τις πνευματικὲς ασθένειες του ανθρώπου, θεραπεύει τό όλο άνθρωπο.

Διαβάστε Περισσότερα

Το μυστήριο της Εξομολογήσεως

Τα ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας είναι θεοσύστατες τελετές, που μεταδίδουν στα μέλη της, με αισθητά σημεία, την αόρατη καθαρτική και αγιαστική Θεία Χάρη. Και τα επτά Μυστήρια μεταδίδουν όλα τη μία Θεία Χάρη, αλλά το καθένα την μεταδίδει σαν ειδική και αναντικατάστατη ενέργεια και γι αυτὸ είναι αναγκαία για την εν Χριστώ σωτηρία μας, πλην όχι όλα υποχρεωτικά. Υποχρεωτικά είναι τα Μυστήρια του Βαπτίσματος, Χρίσματος, Θ.Ευχαριστίας, Μετανοίας και Εξομολογήσεως.

Το μυστήριο του Βαπτίσματος αποτελεί την εκκλησιαστική πράξη με την οποία πραγματοποιείται η εν Χριστώ αναγέννησή μας. Είναι το πρώτο, το εισαγωγικό μυστήριο της Εκκλησίας. Βρίσκεται στην αφετηρία της εν Χριστώ σωτηρίας του καθενός μας. Η μυστηριακή πράξη του Βαπτίσματος μας δίνει τη δυνατότητα μετοχής στα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος και στην κοινή εκκλησιαστική ζωή, κορυφαία έκφραση της οποίας είναι η συμμετοχή μας στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας

Η ανθρώπινη όμως φύση, εύκολα νικιέται από τον αιώνιο εχθρό μας τον διάβολο, ο οποίος αγωνίζεται νυχθημερόν να μαυρίση την αρχική καθαρότητα της ψυχής, που μας δόθηκε στο Άγιο Βάπτισμα. Οι ποικίλες αμαρτίες στις οποίες υποπίπτουν οι πιστοί τους στερούν την δυνατότητα της μυστηριακής κοινωνίας με το σώμα της Εκκλησίας. Από την κατάσταση αυτή της απομάκρυνσης και της αποκοπής από την κοινωνία της Εκκλησίας (παρά την τυπική διατήρηση της ιδιότητας του μέλους της) απαλλασόμαστε μέσω του μυστηρίου της Μετανοίας και Εξομολογήσεως.  Το μυστήριο αυτό είναι η μοναδική οδός επιστροφής και επανένταξής μας στην Εκκλησία, που κορυφώνεται και επισφραγίζεται με την συμμετοχή μας στην τράπεζα της Ευχαριστίας. Για να κατανοήσουμε έτσι το μυστήριο της Εξομολογήσεως είναι αναγκαίο να δούμε τι είναι αμαρτία και ποιά είναι τα ολέθρια αποτελέσματά της.

Η σημασία της λέξης "αμαρτία"

"Αμαρτία" σημαίνει: "αστοχία". Και "αμαρτάνω" σημαίνει: "αστοχώ".

Όταν όμως μιλάμε για αστοχία, είναι φυσικό να υπονοείται η ύπαρξη ενός στόχου. Και κάθε μας ενέργεια, είτε είναι εύστοχη, είτε άστοχη σε κάποιο βαθμό. Ποιός όμως είναι ο στόχος; Και τι είναι η ευστοχία και η αστοχία;

Φυσικό είναι, ο στόχος στον οποίο αποσκοπούν οι ενέργειές μας, να αντιπροσωπεύει το κέντρο όλης μας της ύπαρξης. Ο στόχος να είναι ο σκοπός της ίδιας της ζωής μας! Και ο σκοπός της ζωής για τον άνθρωπο είναι η ομοίωση με τον Θεό! Πλασθήκαμε κατ εικόνα Του, για να οδηγηθούμε ελεύθερα στο «καθ ομοίωσιν». Το κατ εικόνα είναι η δυνατότητα να του μοιάσουμε, μία δυνατότητα την οποία στερούνται τα ζώα. Και το καθ ομοίωσιν, είναι Η ΕΠΙΤΕΥΞΗ αυτού του στόχου. Να γίνουμε όμοιοι με τον Θεό κατά χάριν.

Κάθε άνθρωπος, είναι ελεύθερος, να αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα που του δίνει ο Θεός με την ύπαρξη που του έχει χαρίσει. Είναι ελεύθερος, να "ΣΤΟΧΕΥΣΕΙ" με τη ζωή και τις πράξεις του στη Θέωση.

Κάθε μας ενέργεια και κίνηση, είτε μας φέρνει πιο κοντά στο στόχο, στο ποθούμενο της Θέωσης, είτε μας απομακρύνει από αυτό το στόχο. Και κάθε ενέργεια που μας φέρνει πιο κοντά, είναι μία ευλογημένη από τον Θεό επιτυχία. Ενώ κάθε αστοχία από το στόχο αυτό, είναι ΑΜΑΡΤΙΑ.

Επίσης πρέπει να τονίσουμε, ότι θα πρέπει να βλέπουμε την αμαρτία όχι σαν ενοχή, αλλά σαν ασθένεια. Όχι σαν πράξη, αλλά σαν σύμπτωμα.

Όταν ο πνευματικός, μας εξομολογεί, στην πραγματικότητα ακροάζεται τα συμπτώματα! Δεν αντιμετωπίζει ως ασθένεια αυτή καθεαυτή την πράξη που θα του εξομολογηθούμε. Δεν είναι η πράξη το αληθινό πρόβλημα, αλλά υπάρχει κάτι βαθύτερο, το οποίο οδήγησε τον ψυχοσωματικό μας οργανισμό σε αυτή την πράξη. Πρόκειται για κάποιο πάθος, ριζωμένο μέσα μας, το οποίο αγωνίζεται ο πνευματικός να ξεριζώσει με τη συμβουλή, με τον κανόνα, και με την πορεία που μας δίνει. Ανιχνεύει ο πνευματικός, ποιός είναι ο λόγος της "αστάθειας" που κάνει το χέρι μας να στοχεύει λάθος, και να ξεφεύγει από το στόχο. Και μας προτείνει το κατάλληλο φάρμακο.

Με τον ίδιο τρόπο μας βλέπει και μας αντιμετωπίζει και ο Θεός όταν αμαρτάνουμε. Όχι σαν κατάδικους, αλλά σαν ασθενείς. Όχι σαν ενόχους, αλλά σαν άρρωστα και αγαπητά του παιδιά. Αν το δούμε έτσι, αμέσως αντιλαμβανόμαστε, ότι κανείς μας δεν πρέπει να φοβάται νοσηρά τον Θεό, τον ουράνιο Πατέρα και ιατρό των ψυχών μας. Αλλά αντίθετα, με χαρά να ακολουθούμε τις προτροπές Του, και των ιατρών που Εκείνος έχρισε με το Πνεύμα του το Άγιο, να μας θεραπεύουν.

Αν αντιλαμβανόμαστε έτσι, με το πραγματικό της πρόσωπο την αμαρτία, δεν θα κατακρίνουμε και δεν θα μισούμε κανέναν αμαρτάνοντα συνάνθρωπό μας. Θα τον βλέπουμε σαν έναν ασθενή αδελφό μας, που αδυνατεί να τεντώσει σωστά το τόξο του, και να επιτύχει τον ποθούμενο στόχο του σκοπού της ζωής.

Και εδώ είναι το μεγάλο θαύμα! Γιατί αυτή καθεαυτή η αντίληψη της πραγματικής έννοιας της αμαρτίας, ταυτόχρονα θεραπεύει και εμάς, που έτσι δεν μισούμε κανέναν, δεν κατακρίνουμε, δεν μνησικακούμε, δεν επικρίνουμε, δεν ζητάμε εκδίκηση, αλλά αντιθέτως βοηθάμε, μακροθυμούμε, αγαπάμε, συγχωρούμε, προσευχόμαστε, αγωνιούμε για τον ασθενή αδελφό μας. Και γινόμαστε έτσι όμοιοι με τον Θεό της αγάπης και ρίχνουμε σταθερά τα βέλη μας στο στόχο. Και ελπίζουμε ότι θα λάβουμε μία μέρα από τον Δίκαιο Κριτή του αγώνα, τον έπαινο για τον κατά Θεόν αγώνα μας. 

Τα στάδια της αμαρτίας

Ο άνθρωπος αμαρτάνει εκουσίως, ακουσίως, εν γνώσει, εν αγνοία εν λόγω η κατά διάνοιαν. Τα εν αγνοία διαπρατόμενα αμαρτήματα είναι αυτά που οι Θεοφόροι Πατέρες αποκαλούν λογισμούς. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός διακρίνει τα εξής πέντε στάδια στους λογισμούς: Προσβολή, συνδυασμός, πάλη, πάθος και συγκατάθεση. Λέγει ο Άγιος: «Π ρ ο σ β ο λ η είναι η απλή υπόμνηση του διαβόλου, κάνε τούτο η εκείνο…Αυτό δεν είναι στην εξουσία μας. Σ υ ν δ υ α σ μ ο ς είναι η παραδοχή του λογισμού που μας υποβάλλει ο εχθρός, και με ένα τρόπο η μελέτη του πονηρού λογισμού και η ηδονική συνομιλία με την προαίρεσή μας. Π α θ ο ς είναι η έξη που δημιουργείται από τον συνδυασμό του λογισμού που υποβάλλει ο εχθρός και η συνεχής σχετική μελέτη και φαντασία. Π α λ η είναι η αντίσταση στον λογισμό που γίνεται η η προς κατάργηση του πάθους που αυτός περιέχει ...η η προς συγκατάθεση…Σ υ γ κ α τ α θ ε σ η είναι η συγκατάνευση στο πάθος που περιέχει ο λογισμός. Ύστερα από την συγκατάθεση ακολουθεί η πράξη της αμαρτίας.» Έτσι για να αποφύγουμε την αμαρτία πρέπει να αγωνιστούμε εναντίον των προσβολών των κακών λογισμών.

Οι συνέπειες της αμαρτίας

Στην παραβολή του ασώτου υιού φαίνονται καθαρά τα αποτελέσματα της αμαρτίας που συνπτικά είναι τα εξής:                                                                               

1) Απομάκρυνση από τον Πατρικό οίκο.

Δηλαδή την από τον φιλάνθρωπο Θεό και την Εκκλησία του. Ο άνθρωπος παύει να είναι, κατά Χάριν, υιός του Θεού και με την αμαρτία αποκόπτεται από την κοινωνία της πατρικής αγάπης, ζει μία ζωή εγωκεντρική, μία ζωή υποταγμένη στο πάθος της φιλαυτίας.

2) Παντελής έλειψη των θείων αγαθών.

Αφού ο άσωτος υιός διασκόρπισε τις θείες δωρεές, κατάλαβε ότι στην χώρα όπου ζούσε υπήρχε λιμός ισχυρός, δηλαδή παντελής «έλλειψη των συγκροτούντων την ψυχήν πνευματικών βρωμάτων». Του λείπει η τροφή που στερεώνει την καρδιά.

3) Υποδούλωση στα πάθη και στον διάβολο.

4) Η θλίψη και η οδύνη.

Είναι χαρακτηριστική η τροφή με την οποία προσπαθεί ο άσωτος να χορτάσει την πείνα του: Τα ξυλοκέτρατα. Όπως αυτά γλυκαίνουν στην αρχή εκείνον που τα τρώγει και στην συνέχεια αφήνουν μία μόνιμη αίσθηση στυφότητας, έτσι και η αμαρτία. Γλυκαίνει στην αρχή τον άνθρωπο με την ψεύτικη ευχαρίστηση που προσφέρει, αλλά στην συνέχεια αφήνει μία διαρκή αίσθηση πικρίας. Η τελική συνέπεια της αμαρτίας είναι ο θάνατος.

Ο Μέγας Βασίλειος γράφει:«Ζωή ο Θεός, στέρησις δε της ζωής θάνατος». Εφ όσον ο Θεός είναι η ζωή και η αμαρτία είναι η απομάκρυνση από τον Θεό, άρα η αμαρτία είναι ο θάνατος.

Η μετάνοια

Η λέξη «μετάνοια» σημαίνει μεταβολή, αλλαγή νου, διανοίας εσωτερικά, αλλά και εξωτερικά της διαγωγής και συμπεριφοράς του ανθρώπου με βάση πλέον την πίστη και τον θείο Νόμο του Κυρίου. Είναι ακριβώς η προϋπόθεση να δεχθεί ο άνθρωπος την σωτηρία και την Θεία Χάρη.

Υποδείγματα Μετανοίας

Πρώτο το παράδειγμα του Προφήτου Δαυίδ. Ο Κύριος συγχώρησε τα αμαρτήματά του επειδή ωμολόγησε : « Ημάρτηκα τω Κυρίω.»

Ο ιερός Χρυσόστομος λέγει ότι ο Χριστός μας προτρέπει να ομολογήσουμε τα αμαρτήματά μας, όχι για να μας τιμωρήσει αλλά για να μας συγχωρήσει.

Δεύτερο παράδειγμα: Ο Απόστολος Πέτρος. Ο Κύριος δέχτηκε την μετάνοιά του επειδή έκλαυσε για την αμαρτία της αρνήσεώς Του.

Τρίτο το παράδειγμα της πόρνης γυναικός. Σ αυτὸ έχουμε τη μαρτυρία του Κυρίου ο οποίος μας βεβαιώνει: «Συγχωρήθηκαν οι πολλές της αμαρτίες επειδή αγάπησε πολύ».

Τέταρτο παράδειγμα μετανοούντος είναι ο βασιλεύς της Ιουδαίας Μανασσής. Όταν ο Θεός τον τιμώρησε για την αποστασία του, (επανέφερε στον περιούσιο λαό του Θεού την ειδωλολατρεία), ο Μανασσής λυπήθηκε πολύ. Η θλίψη την οποία ο Θεός έδωσε στον Μανασσή για την αμαρτία της αποστασίας, τον οδήγησε στην μετάνοια.

Πέμπτο το παράδειγμα του Τελώνου. Ο Θεός δέχτηκε την μετάνοια του Τελώνου, λόγω της ταπεινοφροσύνης του. Ο ιερός Χρυσόστομος ονομάζει την ταπεινοφροσύνη «οδό μετανοίας».

Έκτο και τελευταίο παράδειγμα μετανοίας είναι ο ληστής που σταυρώθηκε ταυτόχρονα με τον Χριστό. Η Εκκλησία μας βεβαιώνει ότι: «η του ληστού μετάνοια τον Παράδεισον εσύλησεν(=άρπαξε)».

Η αγία μας Εκκλησία μας προβάλλει όλα αυτά τα ζωντανά παραδείγματα της μετανοίας, ώστε να παρακινηθούμε κι εμείς να αρχίσουμε την πορεία της επιστροφής προς τον Θεό. Και αν ακόμη ξεπεράσαμε στην αμαρτία όλους τους αμαρτωλούς, ας αρχίσουμε την οδό της μετανοίας με την πεποίθηση ότι το έλεος του Θεού νικά το πλήθος των αμαρτιών μας.

Ίσως αναρωτηθούμε: «Και αν πέσουμε πάλι;…Θα μας δεχτεί άραγε ο Θεός η θα μας αποστραφεί και εγκαταλείψει;».

Η πλούσια όμως πείρα των αγίων Πατέρων μας, μας δίνει την απάντηση:

«Ανάστα πάλιν, και πάλιν».

Το μυστήριο της Μετανοίας-Εξομολογήσεως

Την προσωπική μετάνοια επισφραγίζει η μυστηριακή Μετάνοια, η συγκεκριμένη δηλαδή μυστηριακή πράξη της Εκκλησίας με την οποία δυνάμει του Αγίου Πνεύματος, συγχωρούνται τα αμαρτήματα του μετανοούντος και επιστρέφοντος χριστιανού. Έτσι ο πιστός αποκαθίσταται στην οργανική φυσική του θέση μέσα στην Εκκλησία, όπου γίνεται δυνατή η κοινωνία του με το Θεό, η είσοδός του στην Ευλογημένη Τριαδική Βασιλεία.

Στην Εκκλησία το νόημα του Μυστηρίου της Μετανοίας είναι ακριβώς η συγχώρηση όλων ανεξαίρετα των μετά το Βάπτισμα αμαρτιών, αφού ο άνθρωπος σαν ελεύθερος και σαν αδύνατος μπορεί και πάλι να αμαρτήσει.

Η ιερή εξομολόγηση ήταν πράξη γνωστή στην Παλαιά Διαθήκη (Λευϊτ. ε' 5-6. Αριθμ. ε 5-7. Παροιμ. κη' 13). Γι αυτὸ και οι άνθρωποι προσέρχονταν στον Ιωάννη τον Πρόδρομο και εξομολογούνταν τις αμαρτίες τους, ενώ εκείνος πιστοποιούσε την μετάνοιά τους με το βάπτισμα (Ματθ. γ' 5-6. Μαρκ. α' 4-5).

Η πράξη αυτή συνεχίσθηκε και στη χριστιανική Εκκλησία: «πολλοί των πιστευσάντων ήρχοντο εξομολογούμενοι τας αμαρτίας αυτών και φανερώνοντες τας πράξεις αυτών» (Πραξ. ιθ' 18) με αποτέλεσμα να συγχωρούνται από τους αποστόλους, σύμφωνα με την υπόσχεση του Κυρίου, πως θα δινόταν στους αποστόλους η εξουσία αυτή (Ματθ. ιστ' 19. ιη' 18). Αυτό εκπληρώθηκε μετά την ανάσταση του Χριστoύ. Η συγχώρηση δεν βασιζόταν φυσικά στη δύναμη των απoστόλων, αλλά «εν τω αίματι» του Κυρίου (Ιωαν. κι' 21-23. Α' Ιωαν. α' 7).

Ο εξομολόγος χρησιμοποιείται ως όργανο, ως υπηρέτης του Χριστού και οικονόμος των μυστηρίων του Θεού (Α' Κορ. δ' 1. πρβλ Τιτ. α' 7. Α' Ιωαν. α' 9- β' 2).

Δεν κάνει τίποτε δικό του. Είναι απλώς όργανο στα χέρια του Θεού.

Πολύ χαρακτηριστικά ο Ιερός Χρυσόστομος γράφει: «Ο Ιερεύς την εαυτού δανείζει γλώτταν και την εαυτού παρέχει χείρα» (Εις το κατά Ιωάννην,ομιλία PG τ.59). Γι αυτὸ και όταν διαβάζει την συγχωρητική ευχή στον εξομολογούμενο λέγει: « …Αυτός ο Θεός συγχωρήσαι σοι δι εμού του αμαρτωλού πάντα, και εν τω νυν αιώνι και εν τω μέλλοντι».

Στην αρχαία Εκκλησία η εξομολόγηση γινόταν δημόσια στην ιερή σύναξη των πιστών, όπου βέβαια ήταν και το ιερατείο και ο επίσκοπος, ο οποίος έδινε την άφεση. «Πάσιν ουν μετανοούσιν αφίησιν ο θεός, εάν συνδράμωσιν εις ενότητα Χριστού και συνεδρείαν του επισκόπου» λέγει χαρακτηριστικά ο άγιος Ιγνάτιος (Ιγν., Φιλαδ. 8,1), ενώ η «Διδαχή» προτρέπει: «Εν Εκκλησία εξομολογήση τα παραπτώματά σου, και ου προσελεύση επί προσευχήν σου εν συνειδήσει πονηρά, αύτη εστίν η οδός της ζωής»(Διδ. 4,14).

Ο άγιος Κυπριανός τονίζει πως ο αμαρτωλός γίνεται πάλι δεκτός στην εκκλησιαστική κοινωνία, δηλαδή στο μυστήριo της θείας ευχαριστίας «δια της επιθέσεως των χειρών του επισκόπου και του ιερατείου», αφού προηγουμένως εξομολογηθεί (Κυπρ. επιστ. 16,2), δεν επιτρέπει την θεία κοινωνία σε κανένα, «εάν προηγουμένως ο επίσκοπος και το ιερατείο δεν επιθέσουν την χείρα επάνω του» (επιστ. 18,2), η «άφεση», λέγει, που έγινε «δια των ιερέων» είναι «αρεστή στον Κύριο» (De lapsis 29).

Για να μην μένει λοιπόν ο άνθρωπος μακριά από την Θεία Χάρη, αλλά και να μην κοινωνεί έχοντας πάλι τον μολυσμό της αμαρτίας, ο Κύριος όρισε στους Αποστόλους Του και αυτοί στην Εκκλησία το Μυστήριο της Μετανοίας η Ιεράς Εξομολογήσεως σαν δεύτερο Βάπτισμα και σαν αναγκαία καθαρτική προετοιμασία για την φρικτή κοινωνία των Αχράντων Μυστηρίων.

Η σύσταση του Μυστηρίου

Το μυστήριο της Μετανοίας ίδρυσε και παρέδωσε ο Κύριος στους Αποστόλους Του μετά την Ανάσταση, όταν τους είπε: «...Λάβετε Πνεύμα Άγιον˙ αν τινων αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς, αν τινων κρατήτε, κεκράτηνται» (Ιωαν. κ', 22-23).

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστoμoς αναφέρει για τους ιερείς: «Ενώ κατοικούν και περιφέρονται στη γη (οι ιερείς) ανέλαβαν τη διευθέτησι ουρανίων υποθέσεων, με εξουσία, που ο Θεός δεν έδωσε ούτε στους Αγγέλους, ούτε στους Αρχαγγέλους. Δεν είπε στους Αγγέλους: Όσα δέσετε στη γη, θα είναι δεμένα και στους ουρανούς, και όσα λύσετε στη γη, θα είναι λυμένα και στους ουρανούς. Και οι επίγειοι άρχοντες έχουν εξουσία να δένουν, αλλά μόνο σώματα.Ο δεσμός των ιερέων αναφέρεται στην ψυχή και διαβαίνει τους ουρανούς. Όσα οι λειτουργοί κληρικοί της Εκκλησίας τελούν κάτω στη γη, τα επικυρώνει πάνω ο Θεός. Ο Δεσπότης Θεός εγκρίνει ενέργειες της χάριτος, που οι δούλοι (οι ιερείς) ενεργούν». (Χρυσ., Περί Ιερωσ. Λόγος γ' 5).

Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου

Τα σημεία αυτά είναι τρία: 

1) Η εξομολόγηση των αμαρτιών μπροστά στον Πνευματικό με ειλικρινή μετάνοια.

2) Η επίθεση της χειρός του Πνευματικού στον Εξομολογούμενο.

3) Η συγχωρητική ευχή που διαβάζει ο Ιερέας, αλλά ο Χριστός είναι ο συγχωρών.

Η τέλεση του Μυστηρίου

Το Μυστήριο είναι «απόρρητο». Δεν έχει δικαίωμα ούτε ο Πνευματικός να ανακοινώσει τίποτε απ όσα άκουσε στην Εξομολόγηση, ούτε άλλος κανείς να ζητήσει η ν απαιτήσει πληροφορίες. Κανονικά ούτε και ο Εξομολογούμενος πρέπει ν ανακοινώνει όσα άκουσε, διότι αυτά ισχύουν μόνο για τη δική του περίπτωση. Σ άλλον, άλλο φάρμακο, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του, και την ιδιαιτερότητά του θα δώσει ο Πνευματικός.

Η αναγκαιότητα του Μυστηρίου

«Δεν είναι το ίδιο, λένε μερικοί, να εξομολογηθώ ενώπιον του Θεού μπροστά στα εικονίσματα, εντελώς μόνος, αφού ο Θεός είναι παντογνώστης;». Όχι. Εφόσον ο Κύριος θέλησε η σωτηρία για το συμφέρον μας να γίνεται με αισθητό τρόπο και εφόσον συμμετέχει ο πιστός στα άλλα μυστήρια με αισθητό τρόπο, πως εδώ θα ισχύσει άλλο μέτρο; Εφόσον το Μυστήριο είναι Θεοσύστατο και αιώνων πλέον πράξη της Εκκλησίας του Χριστού, σύμφωνα με την δική Του εντολή, το Μυστήριο είναιαναγκαιότατο. Η συντριβή και η ταπείνωση που δημιουργεί η συναίσθηση, αλλά και η ανακοίνωση των αμαρτιών ενώπιον του Πνευματικού, ασκούν πολλή επίδραση στην ψυχή. Ο Πνευματικός, όπως ο γιατρός θα δώσει και συγκεκριμένες συμβουλές και οδηγίες. Σαν άνθρωπος γνωρίζει πολύ καλά την ανθρώπινη αδυναμία και σαν Πνευματικός μπορεί να ενισχύσει, να παρηγορήσει, να καθοδηγήσει συγκεκριμένα, να παρακολουθεί την πρόοδο της πνευματικής μας ζωής. Είναι λοιπόν και από αυτή την πλευρά αναγκαίο το Μυστήριο, σαν αληθινό ιατρείο ψυχών. Έτσι αγίασαν πάρα πολλοί άνθρωποι, που ήταν πρώτα μεγάλοι αμαρτωλοί και τώρα επικαλούμεθα τις ευχές και πρεσβείες τους. Τέτοιος ήταν και ο Άγιος Κυπριανός, πρώην μάγος και πιστός υπηρέτης του διαβόλου, ο οποίος όμως, αφού μετάνιωσε και εξομολογήθηκε, έφθασε στο σημείο να μαρτυρήσει για τον Χριστό. Τέτοιες ήταν διάφορες γυναίκες του υποκόσμου, που έσερναν χιλιάδες ανθρώπους στην κόλαση με την πορνεία, αλλά η μετάνοιά τους ήταν βαθιά και άρχισε πρώτα με την απόθεση του φορτίου των αμαρτιών με την Εξομολόγηση, σήμερα δε συγκαταλέγονται στο Ορθόδοξο Αγιολόγιο (Αγία Πελαγία, Αγία Ταϊσία, Αγία Ευδοκία κ.λ.π.). Σαράντα ολόκληρα χρόνια έκλαιγε και πενθούσε τις αμαρτίες της η Οσία Μαρία η Αιγυπτία στην έρημο του Ιορδάνη και πότιζε την άνυδρη έρημο με τα καυτά δάκρυα της μετανοίας. Και όμως, ο Θεός δεν την πήρε από την ζωή αυτή, προτού της στείλει τον Αββά Ζωσιμά, στον οποίο εξωμολογήθηκε, όσα είχε κάνει πριν από σαράντα χρόνια. Η Εξομολόγησις λοιπόν σαν συνέχεια και συμπλήρωμα της βαθειάς Μετανοίας μας, είναι όρος απαραίτητος για την σωτηρία μας.

Ο Πνευματικός Πατέρας

Η αυθεντική και γνήσια Ζωή εν Χριστώ είναι η χαρισματική ζωή του αναγεννημένου χριστιανού. Ο πλούτος και το κάλλος του πιστού είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, τα οποία όμως θα αποκτήσει μόνον εφ όσον θέσει τον εαυτό του υπό την καθοδήγηση ενός έμπειρου Πνευματικού Πατρός. Όσον είναι απαραίτητος στην φυσική γέννηση ο σαρκικός πατέρας, τόσον επίσης αναγκαίος για την Πνευματική γέννηση είναι ο Πνευματικός πατέρας. Και όπως στην φυσική γέννηση έχουμε τρία στάδια: Την σύλληψη, την κυοφορία και τον τοκετό,έτσι συμβαίνει και στην Πνευματική γέννηση.

Ο Όσιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος γράφει σχετικά σε πνευματικό του τέκνο. «Συνελάβομεν σε δια διδασκαλίας. Ωδινήσαμεν σε δια μετανοίας. Απετέκομεν σε δι υπομονής πολλής και ωδινών και πόνων σφοδρών και καθημερινών δακρύων». Ποιό ακριβώς είναι το έργο του πνευματικού πατέρα; «Η επιμέλεια ψυχών αίματι Χριστού εξηγορασμένων» μας λέει ο Μ.Βασίλειος (ΒΕΠΕΣ 53, 305). Ο πνευματικός πατέρας είναι οδηγός στην εν Χριστώ ζωή. Ο ιατρός της ψυχής, που «εν πολλή ευσπλαγχνία κατ επιστήμην της του Κυρίου διδασκαλίας» (Μ. Βασιλείου, Ηθικά Π', ΒΕΠΕΣ 53, 129). Θεραπεύει τα πάθη και βοηθά το πνευματικό του παιδί να αποκτήσει την εν Χριστώ υγεία: Ζωντανή πίστη και σταθερή πνευματική ζωή. «Αν όρος και σκοπός του Χριστιανισμού -διδάσκει ο Μ.Βασίλειος- είναι η μίμηση του Χριστού, οι την οδηγίαν των πολλών πεπιστευμένοι τους έτι ασθενεστέρους δια της εαυτών μεσιτείας προβιβάζει οφείλουσι τη του Χριστού εξομοιώσει» (ΒΕΠΕΣ 53, 204). Στο δρόμο που οδηγεί στην κοινωνία με το Χριστό και τη θέωση, οι πνευματικοί πατέρες μας είναι οι έμπειροι χειραγωγοί και οι ακούραστοι συμπαραστάτες. Για να υπηρετήσει όμως ένας ποιμένας το τόσο υψηλό και υπεύθυνο έργο οφείλει να είναι πράγματι πνευματικός. Όργανο «τω Πνεύματι αρμοζόμενον και κρουόμενον», όπως γράφει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Μόνο αυτός που γνωρίζει κάτι εκ πείρας μπορεί και να το μεταδώσει. Και ο πνευματικός πατέρας για να χειραγωγήσει άλλους στη χριστιανική ζωή, θα πρέπει να την ζει πρώτα ο ίδιος. Να αποτελεί «τύπον των πιστών» (Α' Τιμ. 4, 12) και «ζων Ευαγγέλιον». Να παρέχει κατά τον Μ.Βασίλειο «τον εαυτού βίον εναργές υπόδειγμα πάσης εντολής του Κυρίου» (ο.π.,ΒΕΠΕΣ 53, 204). Περισσότερο από το λόγο να ομιλεί το παράδειγμά του. Να εμπνέει με την ενάρετη ζωή του. Να οικοδομεί με την αγάπη και την πατρική στοργή του, αφού κατά τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος «ποιμένα αληθινόν αποδείξει αγάπη. Δι αγάπην γαρ ο Ποιμήν ο Μέγας εσταύρωται». (Προς τον Ποιμένα 24, PG88, 1177Β).    

Στην καλύτερη κατανόηση του ρόλου του πνευματικού πατέρα μας βοηθούν και δύο άλλες εικόνες που συναντούμε συxνά στα κείμενα των αγίων Πατέρων μας. H πρώτη είναι αυτή της αναβάσεως σ ένα δύσβατο ψηλό βουνό. Αυτός που για πρώτη φορά επιxειρεί να αναρριxηθεί, xρειάζεται να ακολουθήσει ένα συγκεκριμένο μονοπάτι, πρέπει να έχει μαζί του ως συνοδίτη και οδηγό κάποιον που να έχει ξανανεβεί και να γνωρίζει το δρόμο. Αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος του πνευματικού πατέρα. Συνοδίτης και οδηγός στην πνευματική μας πορεία, στην εν Χριστώ ζωή μας. Η δεύτερη εικόνα είναι από τον χώρο της φυσικής ασκήσεως του σώματος, από τον χώρο του αθλητισμού. Όλοι όσοι αθλούνται σε οποιοδήποτε άθλημα έχουν ανάγκη από έναν έμπειρο οδηγό, τον προπονητή, που τους εισάγει στα μυστικά του αθλήματος και τους κατευθύνει με πολλή φροντίδα κατά τη διάρκεια των προπονήσεων. Ανάλογη είναι και η αποστολή του πνευματικού πατέρα: Γνώστης ο ίδιος εκ πείρας της εν Χριστώ ζωής αναλαμβάνει να μυήσει σ αυτὴν τα πνευματικά του παιδιά.

Το Ιερό Μυστήριο της Μετανοίας-Εξομολογήσεως, ως μυστήριο του θείου Ελέους, αποτελεί την επιστροφή μας στον πατρικό οίκο και στην πατρική αγάπη. Με αυτό το μυστήριο δεχόμαστε πάλι την χάρη της θείας υιοθεσίας, διότι «όπου αμαρτημάτων άφεσις, εκεί υιοθεσία».

Είθε να λάβουμε όλοι κληρικοί και λαϊκοί την απόφαση επιστροφής στον Θεό πατέρα ομολογούντες: «Πάτερ ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου». Και τότε βέβαιον είναι ότι θα αναστηθούμε μέσα στην πατρική αγκάλη του Θεού και θα γίνουμε εκ νέου κοινωνοί της αγάπης Του, ακούοντες την πατρική Του φωνή να μας λέει: «Ούτος ο υιός μου νεκρός ην και ανέζησε και απολωλώς ην και ευρέθη».

Περί Ιερατικών Κλίσεων

(Εισήγησις του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Άρτης κ. Ιγνατίου εις την Ιεράν Συνοδον της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος)

2 Οκτωβρίου 2003

Μακαριώτατε, 

Σεβασμιώτατοι,

Εκφράζω αρχικώς τις ευχαριστίες μου προς τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλο, ως Πρόεδρο της Δ.Ι.Σ. και προς τα Μελη αυτής, που μου ανέθεσαν να εισηγηθώ ενώπιόν σας σήμερα επί του σπουδαιοτάτου θέματος : «Περί ιερατικών κλίσεων».

Στην τακτική σύγκληση της Ιεραρχίας του περασμένου έτους και συγκεκριμένα στις 10/10/2002, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας κ. Ιερώνυμος εισηγήθηκε το θέμα : « Καλλιέργεια Ιερατικών Κλίσεων, προβλήματα, προοπτικές στην Ιερωσύνη ».

Η εισήγησή του αποτελείται, όπως εκείνος τις ορίζει, από τρεις ενότητες : «Στην πρώτη γίνεται λόγος για την παρουσία και καλλιέργεια των κλίσεων (με Ι κυρίως και σχεδόν καθόλου για εκείνη με Η). Στη δεύτερη τα προβλήματα της Ιερωσύνης που συνδέονται ασφαλώς άμεσα και είναι προέκτασις εκείνων της κλίσεως. Η τρίτη ενότητα αναφέρεται στις προοπτικές και κυρίως στην ευθύνη της Ιεραρχίας για την δημιουργία της Εκκλησιαστικής Κοινότητος, απαραίτητης για την καλλιέργεια, την πρόοδο και την προκοπή των Ιερατικών Κλίσεων και της Ιερωσύνης». 

Στην εκτενή, ουσιαστική και εμπεριστατωμένη εκείνη εισήγηση του ο Σεβασμιώτατος Θηβών ανέδειξε και παρουσίασε, με σαφήνεια και πειστικότητα, την σοβαρότητα του θέματος των Ιερατικών Κλίσεων, για την ζωή της Εκκλησίας μας, χαρακτήρισε την ιερατική κλίση ως ένα πολυδιάστατο γεγονός στο σχηματισμό του οποίου συμμετέχουν ο υποψήφιος, η οικογένειά του, η Εκκλησία, το Σχολείο, πρόσωπα κύρους, φίλοι και κοινωνία.

Έθεσε επιγραμματικά τα προβλήματα και τους προβληματισμούς του, προσδιόρισε με απλότητα τις προοπτικές της Ιερωσύνης, κατέγραψε παθολογικές και αρρωστημένες επιλογές και καταστάσεις των εχόντων ιερατικές κλίσεις και με ειλικρίνεια και ευθύτητα υπογράμμισε την δική μας ευθύνη, Ιεραρχών και Ιερέων. 

Η εισήγησις του προκάλεσε μεγάλη και γόνιμη συζήτηση στην Ιεραρχία.

Η πρόταση της Δ.Ι.Σ. για καθ’ ομάδες συζήτηση και επεξεργασία του θέματος δεν υλοποιήθηκε ένεκα ελλείψεως χρόνου και καταλλήλων χώρων, αλλά και διαφοροποιήσεως Μελών της Ιεραρχίας.

Αντ’ αυτής προτάθηκε και έγινε αποδεκτή η πρόταση να συγκροτηθούν τέσσερις επιτροπές από Αρχιερείς, Ιερείς και καθηγητές Πανεπιστημίου, για να μελετήσουν τις επιμέρους παραγράφους της εισηγήσεως και να κάμουν τις ανάλογες παρατηρήσεις και προτάσεις.

Η Δ.Ι.Σ. με το υπ’ αριθμ. 3791/1943/5-11-2002 εγγραφόν της ανέθεσε σε τέσσερις επιτροπές να μελετήσουν τα κάτωθι επί μέρους θέματα της εισηγήσεως του Σεβασμιωτάτου Θηβών:

1. “ Στοιχεία γνησίας Ιερατικής κλίσεως. Παρεκκλίσεις – Παθολογία ”

2. “ Εξασφάλισις, επιλογή και χειροτονία υποψηφίων, Προσόντα εγγάμων και αγάμων κληρικών” 

3. “Ειδικά, Κανονικά και Πρακτικά προβλήματα Ιερέων ” 

4. “ Η ευθύνη των Αρχιερέων και των Γερόντων – Πνευματικών Πατέρων εις την καλλιέργεια Ιερατικών κλίσεων”.

Πράγματι οι τέσσερις Επιτροπές εμελέτησαν τα επί μέρους θέματα της εισηγήσεως του Σεβασμιωτάτου Θηβών και διετύπωσαν τις προτάσεις και τα πορίσματά τους προς την Δ.Ι.Σ. Μετά ταύτα η Δ.Ι.Σ. έκρινε σκόπιμο και απεφάσισε, κατά την συνεδρία της 1ης Ιουλίου ε.ε. να επανέλθει στο θέμα των ιερατικών κλίσεων, με σκοπό κυρίως να μεταφέρει προς το Σώμα της Σεπτής Ιεραρχίας τον προβληματισμό, τα πορίσματα και τις προτάσεις των εν λόγω Επιτροπών, όπως σαφώς υποδεικνύει και προς εμέ, κατά την ανάθεση της εισηγήσεως αυτής.

Κατόπιν αυτών θα προσπαθήσω , με όση το δυνατόν συντομία, σαφήνεια και περιεκτικότητα, να καταγράψω το καταστάλαγμα της αξιόλογης προσπάθειας των εκλεκτών Μελών των Επιτροπών. 

Πιστεύω ότι το μέγα αυτό θέμα της σωστής αξιολόγησης, ανάδειξης και καλλιέργειας των ιερατικών κλίσεων αποτελεί πρωταρχικό μέλημα και καθημερινή αγωνία και προσπάθεια όλων μας. Η εμπειρία μας, κυρίως των μεγαλυτέρων, είναι οπωσδήποτε, συγκλονιστική. Δεν θεωρώ ότι θα βγούμε σοφότεροι μετά την εισήγηση αυτή και τις σχετικές τοποθετήσεις των σεβαστών και αγαπητών Πατέρων και Αδελφών της παρούσης Ιεραρχίας. Ελπίζω όμως, ότι σίγουρα θα οδηγηθούμε σε ένα γόνιμο προβληματισμό και ένα θετικό επαναπροσδιορισμό, όσον αφορά το χρέος και την ευθύνη μας για την σωστή αξιολόγηση, προώθηση και καλλιέργεια των νέων, οι οποίοι αμμέσως η εμμέσως καλούνται να δεχθούν το μέγα και μοναδικό αξίωμα και λειτούργημα της Ιερωσύνης.

Α. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ :

″Στοιχεία γνησίας Ιερατικής Κλίσεως ! Παρεκκλίσεις - Παθολογία"

Καταγράφονται εδώ τα στοιχεία του χαρακτήρος του υποψηφίου κληρικού, με την βοήθεια και της ψυχολογίας, ώστε ο μέλλων Ιερεύς να μπορεί να ανταποκριθεί στις τέσσερις βασικές λειτουργίες του ποιμαντικού έργου: την μαρτυρία, την λατρεία, την κοινωνία- επικοινωνία και την διακονία. Τονίζεται ο βασικός ρόλος της Εκκλησίας για την ορθή τροχιοδρόμηση της «κλίσεως», ούτως ώστε να αποφεύγονται τυχόν παρεκκλίσεις και παθολογικά μορφώματα (όπως ναρκισσιστική ταύτιση και ναρκισσιστική επιλογή της αγαμίας), έτσι όπως αυτά περιγράφονται στην εισήγηση του Σεβασμιωτάτου Θηβών. Γενικότερα προβάλλεται και ο ισχυρισμός ότι η παθολογία των ιερατικών κλίσεων είναι σε συνάρτηση με το πνεύμα της εκκοσμίκευσης και της νοσηρής πνευματικότητας που ελλοχεύει δυστυχώς και στους κόλπους της Εκκλησίας.

“Χρέος, όμως , της Εκκλησίας είναι να εμπνεύσει στην σύγχρονη ελληνική νεολαία το πρότυπο του αληθινού Ιερέα και να διευκολύνει, με όλες τις δυνάμεις, την εξυγίανση των ιερατικών κλίσεων. Ιδιαίτερα θα πρέπει να επισημανθούν οι Χριστολογικές και Εκκλησιολογικές βάσεις του ιερατικού ήθους, καρπός του οποίου θα είναι η ωριμότητα, η σύνεση και η πνευματική διάκριση, το εκκλησιαστικό φρόνημα και η θεολογική παιδεία, τα λατρευτικά βιώματα και η ευχαριστηριακή αναφορά, ο σεβασμός στις δομές της Εκκλησίας και η διάθεση για διακονία του λαού του Θεού”.

Για την επίτευξη της γνησιότητος της ιερατικής κλίσεως, προτείνονται ορισμένα μέτρα, τα οποία θα συντελέσουν στην προετοιμασία των νέων για την ιερωσύνη όπως:

1. Ανίχνευση της κλιμακώσεως της πορείας και εκτίμηση προσώπων και θεσμών τους οποίους κάποιος από μικρό παιδί θα αναστραφεί μέχρις ότου αξιωθεί να εισέλθει στον Κλήρο.

Προτείνεται η ρεαλιστική συνεργασία με το υλικό που μας προσφέρεται, ήτοι : τα παιδιά που λόγω κάποιας «κλίσεως», πλησιάζουν τους Ιερείς, καθώς και με τα πρόσωπα και τους φορείς που καθορίζουν την πορεία των παιδιών, όπως : τους Ιερείς των ενοριών, τους γονείς, την ενορία, τους πνευματικούς, τα Σχολεία, τις Εκκλησιαστικές Σχολές.

2. Προτάσεις : α) Συνταξη ενός περιεκτικού ευσύνοπτου, αλλά και ουσιαστικού «Εγκολπίου» για ένα υποψήφιο κληρικό εφηβικής και νεανικής ηλικίας.

β) Έκδοση ενός μικρού «ανθολογίου» με σχετικά πατερικά κείμενα, καταλλήλως μεταφρασμένα και σχολιασμένα. 

γ) Έκδοση που να περιέχει μία ανθολόγηση κειμένων, που δημοσιεύθηκαν επ’ ευκαιρία της «Εβδομάδος Ιερατικών Κλήσεων».

δ)Συνταξη ενός περιεκτικού ευσύνοπτου εγχειριδίου ενημερωτικού σχετικά με την κλινική ψυχοπαθολογία και την βασική της σημειολογία- συμπτωματολογία προς σωστή ενημέρωση των Πνευματικών.

ε) Αξιοποίηση του θεσμού της «Εβδομάδος Ιερατικών Κλήσεων».

Τέλος η Επιτροπή προτείνει την δημιουργία μιας «Συμβουλευτικής Υπηρεσίας» σε θέματα ιερατικών κλίσεων και κλήσεων, η οποία κεντρικά και σε συνεργασία με περιφερειακές μητροπολιτικές υπηρεσίες και τους Πνευματικούς των Εκκλησιαστικών Σχολών να φροντίσει για την όσο το δυνατόν ανθρωπίνως διακρίβωση των στοιχειών μιας «γνησίας» ιερατικής κλίσεως. 

Β. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

“Εξασφάλισις, επιλογή και χειροτονία υποψηφίων. Προσόντα εγγάμων και αγάμων κληρικών ”

Αρχικώς καταγράφονται οι κοινωνικές μορφές ανθρωπίνων «θερμοκηπίων» των ιερών τόπων για την εφαρμογή του λόγου του Κυρίου: 

«Δεύτε οπίσω μου και ποιήσω υμάς αλιείς ανθρώπων», που είναι:

Η οικογένεια, το Ιερό Βήμα, οι Εκκλησιασικες Σχολές, οι θεολογικές Πανεπιστημιακές Σχολές, τα ενοριακά νεανικά κέντρα, τα ιεροψαλτικά αναλόγια, τα Εκκλησιαστικά Κατηχητικά Σχολεία, οι Ι. Μονές.

Οι συνεργοί εν Κυρίω στο έργο της αναδείξεως αξίων κληρικών είναι: Οι οικείοι Επίσκοποι και Μητροπολίτες, οι Ιεροκήρυκες, οι ιερείς, οι Πνευματικοί, οι γονείς, οι Εκπαιδευτικοί.

Στο ζήτημα της ευρέσεως πρεσβυτερών (συζύγων) για τους εγγάμους Ιερείς δεν υποδεικνύονται πρακτικοί τρόποι, αλλά προτείνεται η συγκρότηση δύο δεκαμελών ομάδων μελέτης του θέματος «απροθυμία νεανίδων να γίνουν σύζυγοι υποψήφιων Ιερέων». Στην πρώτη ομάδα θα συμμετέχουν : πέντε πρεσβυτέρες και πέντε κυρίες, σύζυγοι και μητέρες. Στη δεύτερη ομάδα πέντε πρεσβύτεροι και πέντε πνευματικοί ιερομόναχοι. Ένας Αρχιερεύς θα ενημερώσει επί του θέματος. Θα απαιτηθούν 4-5 συνεδρίες για τη μελέτη του προβλήματος.

Στη συνέχεια τονίζονται οι προϋποθέσεις για την χειροτονία:

α) Περί των εγγάμων υποψηφίων κληρικών 

( χρόνος χειροτονίας Διακόνου: το 23ο έτος της ηλικίας του.

( χρόνος προετοιμασίας Πρεσβύτερου: το 26ο έτος της ηλικίας του.

( Έγγραφος συγκατάθεσις συζύγου – Α Γάμος δι’ αμφοτέρους.

( Χρόνος προετοιμασίας : Για την πρώτη χειροτονία, έξι έως δώδεκα μήνες και για την δεύτερη χειροτονία, έως δύο μήνες.

β) Περί αγάμων υποψηφίων κληρικών

( χρόνος χειροτονίας Διακόνου: το 25ο έτος της ηλικίας του.

( χρόνος χειροτονίας Πρεσβυτέρου: το 28ο έτος της ηλικίας του.

 χρόνος προετοιμασίας: Για την πρώτη χειροτονία, ένας χρόνος( εγκαταβιώσεως στην Ιερά Μονή που είναι εγγεγραμμένος. Για την δεύτερη χειροτονία, κατά την κρίση του οικείου Μητροπολίτου η του Καθηγουμένου.

Και δυό προτάσεις : 

Η πρώτη είναι να διοργανωθεί η λειτουργία Σεμιναρίου (η Φροντιστηρίου) στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών και στις μεγάλες κεντρικές Ι. Μητροπόλεις υπό τον τίτλο: «Σεμινάριο Προετοιμασίας υποψηφίων Κληρικών».

Ο χρόνος λειτουργίας του να είναι ένας μήνας και κατά προτίμηση ο Ιούνιος.

Εάν υπάρξει ανταπόκριση να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο.

Θα επιλέγονται ως έδρες λειτουργίας των Σεμιναρίων αυτών κυρίως μεγάλες Μητροπόλεις, επειδή κατά τεκμήριο θα έχουν περισσοτέρους υποψηφίους και που βεβαίως θα καλύπτουν κάποιες ευρύτερες περιοχές.

Η δεύτερη πρόταση είναι η σύνταξη και κυκλοφορία ενός εγκολπίου υποψηφίου προς χειροτονία κληρικού, το οποίο θα δίδεται δωρεάν στους υποψηφίους από τους Σεβασμιωτάτους Μητροπολίτες.

Γ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

“Ειδικά, κανονικά και πρακτικά προβλήματα Ιερέων ”

Όσον αφορά τα κανονικά θέματα η επιτροπή τονίζει ότι:

“Δια τα κανονικά θέματα, δεν υπάρχει λόγος παρεμβάσεως η αλλαγής, διότι ταύτα έχουν ορισθεί επακριβώς υπό των Θείων και Ιερών Κανόνων οίτινες επί αιώνας, ως αποδεικνύεται εκ της ζωής και της λειτουργικής πράξεως της Εκκλησίας, διεφύλαξαν αλώβητον το κύρος Αυτής. Ο Επίσκοπος εκάστης επαρχίας, ιστάμενος εις τύπον και τόπον Χριστού και κινούμενος εν τω Πνεύματι της αγάπης, βασιζόμενος επί της Αγίας Γραφής και επί των Ιερών Κανόνων, ους εθέσπισεν ο σύλλογος και ο χορός των Θείων Αποστόλων και Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας και εφαρμόζων όπου δει το πνεύμα της οικονομίας, εργάζεται (και δέον όπως εργάζηται) επί τω τέλει της σωτηρίας ψυχών αθανάτων υπέρ ων Χριστός απέθανεν”.

Δια τα ειδικά και πρακτικά προβλήματα προτείνονται τα κάτωθι :

1. Οι συστατικές επιστολές που δίδονται από τους κατά τόπους Επισκόπους προς τους υποψηφίους Ιεροσπουδαστές να έχουν ουσιαστικό και όχι τυπικό χαρακτήρα και ει δυνατόν να ανανεώνονται κατ’ έτος.

2. Επικοινωνία του Επισκόπου μετά των Διευθυντών και των Καθηγητών των Ιερατικών Σχολών.

3. Οσάκις ο υποψήφιος Κληρικός προέρχεται από άλλη επαρχία πρέπει να ερωτάται ο Επίσκοπος της επαρχίας από όπου κατάγεται ο υποψήφιος και να υπολογίζεται η γνώμη του, μάλιστα στις περιπτώσεις όπου ο οικείος Επίσκοπος έχει αρνηθεί την χειροτονία. (Σχετική εγκύκλιος Ιεράς Συνόδου υπ’ αριθμ. 2199/21-8-1978).

4. Το θέμα της χειροτονίας αγάμων Κληρικών θέλει μεγάλη προσοχή. Κυρίως η χειροτονία αγάμων, οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με κάποια Ιερά Μονή, και η τοποθέτησή τους σε μεγάλες αστικές ενορίες, ενέχει μεγάλους κινδύνους. Γι' αυτό προτείνεται : α) Εξέταση της ηλικίας του μέλλοντος να χειροτονηθεί. β) Εφαρμογή της σχετικής Εγκυκλίου της Ιεράς Συνόδου περί απονομής οφφικίων και γ) Μελέτη υπό της Εκκλησίας του θέματος της χειροτονίας αγάμων κληρικών μέσα στον κόσμο, άνευ μοναχικών υποσχέσεων και περί παραμονής αυτών σε κάποια Ι. Μονή.

5. Μεριμνα της Εκκλησίας για την απασχόληση των υποψηφίων κληρικών μέχρι της χειροτονίας των.

6. Ο Επίσκοπος πρέπει να είναι το πρότυπο για τους Ιεροσπουδαστές. Η σχέση του προς τους μέλλοντας Κληρικούς, σχέση Πνευματικού Πατρός προς νέους, σχέση αγάπης, ειλικρινείας και απλότητος.

7. Μεριμνα της Εκκλησίας για την επιμόρφωση όσων πρόκειται να εισέλθουν στις τάξεις του Ιερού Κλήρου. Γιατί ως γνωστόν εξερχόμενοι των Ιερατικών Σχολών, στερούνται πρακτικής παιδείας σε θέματα λειτουργικής και λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας. Έχουν επίσης και μεγάλο πρόβλημα στο θέμα της γλώσσης. 

8. Ετέθησαν ακροθιγώς τα θέματα: α) της διακονίας αγάμων Κληρικών στα Ιεροσόλυμα η στην Ι. Μονή Σινά, για ένα χρονικό διάστημα, προκειμένου να εγγράφονται στον κατάλογο των προς Αρχιερατείαν εκλογίμων. β) του Γαμου μετά την χειροτονία εις τον Α βαθμο της Ιερωσύνης, συμφώνως προς παλαιό Κανόνα της εν Αγκύρα Συνόδου (πρόταση π. Νικολάου Ιωαννίδη).

Κοινή υπήρξε η άποψη ότι αυτά τα θέματα απαιτούν, όταν θα τεθούν προς συζήτηση, λεπτούς χειρισμούς και μεγάλη προσοχή και υπευθυνότητα.

Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

“ Η ευθύνη των Αρχιερέων και των Γερόντων - Πνευματικών Πατέρων για καλλιέργεια Ιερατικών Κλίσεων ”

Μεγάλη είναι η σπουδαιότης και η σημασία αυτής της παραγράφου της εισηγήσεως του Σεβασμιωτάτου Θηβών και δικαίως προβάλλεται υπ’ αυτού με έμφαση το μέγεθος της ευθύνης των Αρχιερέων και των Γερόντων – Πνευματικών και υπογραμμίζονται με απλότητα και ευθύτητα οι κίνδυνοι, τους οποίους πρέπει να προσέξουμε και οι επιλογές που πρέπει να τολμήσουμε, για να ανταποκριθούμε θετικά και αποτελεσματικά στη φωνή της Εκκλησίας μας και στο κάλεσμα της εποχής μας.

Με μεγάλη σαφήνεια και αγιογραφική και αγιοπατερική θεμελίωση τονίζεται και από την εν λόγω Επιτροπή το μέγεθος της ευθύνης των Αρχιερέων και των Πνευματικών Πατέρων, οι οποίοι, με βάση τους θεσμούς της Εκκλησίας, έχουν την αρμοδιότητα να προσκαλούν στο έργο της Ιερωσύνης και να προωθούν νέα στελέχη στις τάξεις Της. Οι Πνευματικοί Πατέρες – Γέροντες έχουν την κύρια και ουσιαστική ευθύνη να προτείνουν και να υποδείξουν πρόσωπα κατάλληλα, να δώσουν γι’ αυτά «μαρτυρία», όπως λέγει ο τύπος της Κανονικής Συμμαρτυρίας. Οι Αρχιερείς έχουν την ευθύνη της επιλογής. Πρόταση – υπόδειξη και επιλογή-χειροτονία είναι εξίσου υπεύθυνα έργα. Και η ευθύνη αυτή ούτε μετατίθεται, ούτε μεταβιβάζεται, από κανέναν σε κανέναν. Η ανάδειξη των Κληρικών πρέπει να γίνεται κατά Θεόν με κριτήρια καθαρά Εκκλησιαστικά και Θεία. Όχι με κριτήρια ανθρώπινης αυθαιρεσίας και με καταφρόνηση των Εκκλησιαστικών θεσμών. Όταν επικρατεί ο ανθρώπινος παράγων δεν έχουμε σωστή αξιολόγηση. Επέρχεται αταξία. Σε τι έγκειται η αταξία; Λέγει ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος : « Είναι αταξία, άνθρωπος, που πότε δεν έγινε στρατιώτης του Χριστού, να διορίζεται στρατηγός. Είναι αταξία, άνθρωπος που δεν κάνει ούτε για ναύτης, να επιλέγεται Ναύαρχος. Μπορεί ποτέ με τέτοιες συνθήκες να πάει καλά η υπόθεση της Εκκλησίας, το έργο του Θεού; »

1) Η ευθύνη των Αρχιερέων

Η ευθύνη των Αρχιερέων για την αποδοχή προτεινομένου υποψήφιου, ούτε μειώνεται, ούτε μεταβιβάζεται. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι ο Αρχιερεύς οφείλει: 

α) Να γνωρίζει καλώς τον χειροτονούμενο και γι' αυτό να έχει μαζί του άμεση και προσωπική επικοινωνία.

β) Να σέβεται την προσωπικότητα και την βούληση του υποψηφίου.

γ) Να έχει σχέση διαλεκτική με τον υποψήφιο, ώστε να μπορεί με το λόγο του να καθορίζει την μελλοντική του πορεία.

δ) Να προσπαθεί να ανυψώσει τον κάθε υποψήφιο στην πνευματική κατάσταση χαρισματικής ωριμότητος.

2) Η ευθύνη των Γερόντων – Πνευματικών Πατέρων 

Χρέος των Γερόντων – Πνευματικών Πατέρων είναι:

α) Να πληροφορούνται λεπτομερώς τα κατά τους υποψήφιους, όχι μόνο από την εξομολόγησή τους , αλλά και από μαρτυρίες εκείνων που γνωρίζουν την πολιτεία τους.

β) Να ερευνούν όχι μόνο για την ύπαρξη κανονικών κωλυμάτων, αλλά και τα βάθη της καρδίας αυτών.

γ) Να σέβονται την ελευθερία των υποψήφιων, να τους θέλουν ελεύθερα και υπεύθυνα πρόσωπα, γιατί η Ιερωσύνη απαιτεί σε κάθε στιγμή υπεύθυνη πρωτοβουλία.

δ) Να έχουν με τον Αρχιερέα, τουλάχιστον στο θέμα της υπόδειξης υποψηφίων, σχέση απόλυτης εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητος.

Για να υπάρχει και να στερεώνεται μία εκκλησιαστική αμοιβαιότητα – κοινή και αδιαχώριστη ευθύνη, οι δυό αυτοί παράγοντες οφείλουν :

• Να πραγματοποιούν κατά διαστήματα ειδικές συνάξεις και από κοινού να χαράσσουν τις κατά το δυνατόν και εφικτόν βασικές αρχές, που θα πρέπει να διέπουν τον τρόπο θεωρήσεως του ζητήματος της υποδείξεως και επιλογής προσώπων για την Ιερωσύνη.

• Να καλλιεργούν το πνεύμα της εν ταπεινώσει διακονίας του έργου της Εκκλησίας με κοινή ευθύνη.

• Να καταβάλλουν ουσιαστική προσπάθεια, η μεταξύ τους επικοινωνία και συνεργασία να μην είναι επιφανειακή, αλλά ουσιαστική.

Χρέος τέλος των Αρχιερέων και των Πνευματικών Πατέρων, είναι να αντιδιαστέλλουν, σε απόλυτο βαθμό, την αποστολική και ορθόδοξη αντίληψη της Ιερωσύνης από την δημιουργία και καταξίωση Ιερωμένων, με ανθρώπινες επιδιώξεις, με υπαλληλική συνείδηση και με προσωπικά δεδομένα.

Κοινή, λοιπόν, μέγιστη και μοναδική ευθύνη των Αρχιερέων και των Πνευματικών Πατέρων. Και δεν σταματάει αυτή με την επιλογή του υποψηφίου για χειροτονία. Αντιθέτως, τότε αυξάνει και πολλαπλασιάζεται.

«Τότε», επιλέγει το κείμενο της Επιτροπής, «πρέπει να αρχίζει ένας νέος αγώνας για την καθοδήγηση του χειροτονημένου πια κληρικού στην πνευματική προκοπή˙ στην πορεία για την θέωση˙ προς την ατέλεστη τελειότητα των τελείων˙ προς την κλίμακα των αναβάσεων. Γιατί, όπως είναι γνωστόν, στην πράξη και στην θεωρία, η πτώση είναι και εύκολη και οδυνηρή, ακόμη και για τους διαβεβηκότες εν θεωρία»...

Αυτές είναι, εν πάση περιλήψει, οι τοποθετήσεις, τα πορίσματα και οι προτάσεις των τεσσάρων επιτροπών, με βάση την αξιόλογη εισήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θηβών και Λεβαδείας κ. Ιερώνυμου, οι οποίες πιστεύω ότι επισημαίνουν τα τρία βασικά στοιχεία, τα οποία αναφέρει στο τέλος της εισηγήσεώς του, ως ανακεφαλαίωση ο Σεβασμιώτατος˙

α) Ιδιαίτερη φροντίδα και προσοχή στις περιπτώσεις των νέων ανθρώπων που επιθυμούν να κυκλώσουν το θυσιαστήριο του Χριστού και να εργασθούν Εκκλησιαστικά.

β) Τα προβλήματα και τις δυσκολίες της Ιερατικής Διακονίας.

γ) Την ευθύνη του σώματος της Ιεραρχίας για μία Εκκλησία όχι Θεσμό η Οργανισμό, η Υπηρεσία εξυπηρετήσεως θρησκευτικών αναγκών, αλλά Σώμα Χριστού, που θα εμπνέει Ιερατικές Κλίσεις, θα τις καλλιεργεί και θα τις ενισχύει.

Δεν ξέρω πόσα από τα προτεινόμενα μέτρα θα υλοποιηθούν. Άλλωστε είναι γνωστό ότι ο καθένας μας επιδεικνύει μεγάλη ευαισθησία στο θέμα αυτό και πολλοί πολλά κάνουν, ώστε να αναδείξουν καλούς Ιερείς, αξίους λειτουργούς του Υψίστου.

Σίγουρα όμως η επανατοποθέτησή μας απέναντι στο μεγάλο Μυστήριο και Αξίωμα της Ιερωσύνης, με πνεύμα ευθύτητος, ειλικρινείας, και μετανοίας, είναι πάντοτε αναγκαία, επίκαιρη και επιβεβλημένη. Κι’ αυτό, για να έχουμε την δύναμη και τον ηρωϊσμό, να ενεργούμε και να αποφασίζουμε για τους Ιερείς μας και για τον εαυτό μας, με γνώμονα το θέλημα και την αγάπη του Θεού και την οικοδομή του πληρώματος της Εκκλησίας και όχι με κριτήρια ανθρώπινα, κοσμικά, ταπεινά και υστερόβουλα.

Ο λαός του Θεού με προσμονή και νοσταλγία τεντώνει κάθε φορά το αυτί του για να δεχθεί τα μηνύματα από τις Συνάξεις της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, καθώς και της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας. Έχουμε ήσυχη τη συνείδησή μας, ότι καλώς τον οικοδομούμε, τον διαφωτίζουμε και τον στηρίζουμε και ότι εκκλησιαστικώς και ιεροπρεπώς αντιμετωπίζουμε τα προκύπτοντα θέματα και προβλήματα στο χώρο της Εκκλησίας μας και της κοινωνίας μας ;

Ο αυτοέλεγχος και η αυτοκριτική επιβάλλονται σε κάθε βήμα της ζωής μας, ώστε η πληροφορία της Διακονίας μας να είναι θεοφιλής και οικοδομητικη για τους Ιερείς και το λαό του Θεού.

Τοιουτρόπως, μαζί και με όλους τους τρόπους που αναφέραμε, θα ελκύονται περισσότεροι νέοι στη Ιερωσύνη και θα ευρίσκουν το κατάλληλο κλίμα για την όσο το δυνατόν αποδοτικότερη καλλιέργεια της Ιερατικής κλίσεως και των αγίων εφέσεων των ψυχών τους, ώστε η εν Χριστώ τελείωσή τους να είναι μεγάλη και εμφανής και η εν Αγίω Πνεύματι καρποφορία τους πλουσία και οικοδομητική για το πλήρωμα της Εκκλησίας.

Μακαριώτατε, 

Σεβασμιώτατοι,

Πολλές οι προτάσεις και τα πορίσματα των τεσσάρων Επιτροπών. Επ’ αυτών, το λόγο έχει το Σώμα της Ιεραρχίας. Σεις θα κρίνετε, θα συμπληρώσετε, θα διορθώσετε, θα αντιπροτείνετε και θα βοηθήσετε στην καλύτερη αντιμετώπιση του μεγάλου αυτού θέματος, το οποίο αποτελεί τη βάση της ζωής της Εκκλησίας, της σωτηρίας, του αγιασμού και της θεώσεως του ανθρώπου.

Μέγα το αξίωμα και λειτούργημα της Ιερωσύνης. Μέγιστη και η ευθύνη του Αρχιερέως, ο οποίος παίζει τον πρωτεύοντα και καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία των προϋποθέσεων για την επιλογή των καλυτέρων προς χειροτονία, αλλά και για την εν’ γένει πνευματική τους συγκρότηση και καλλιέργεια, ώστε η διακονία τους να είναι θεοφιλής.

Είναι συγκλονιστική η ευχή της χειροτονίας, σύμφωνα με την οποία, η Εκκλησία απαιτεί ο Ιερέας να είναι άξιος: «παρεστάναι αμέμπτως τω αγίω θυσιαστηρίω, κηρύσσειν το Ευαγγέλιον της Βασιλείας του Θεού, ιερουργείν τον λόγον της αληθείας, προσφέρειν δώρα και θυσίας πνευματικάς, ανακαινίζειν τον λαόν του Θεού δια της του λουτρού παλιγγενεσίας……».

Χρειάζεται προσοχή. Γιατί εάν, όπως λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, άρκεί ένας άνθρωπος ζήλω πεπυρωμενος ολόκληρον διορθώσασθαι Δήμον, είναι εύκολο να φαντασθούμε – και το ζούμε όλοι μας τόσο συχνά – πόσο σκανδαλισμό και ζημία ψυχική φέρει στις ψυχές των ανθρώπων η απρόσεκτη και αντιευαγγελική και αντιεκκλησιαστική συμπεριφορά και στάση ενός κακού κληρικού και δη Επισκόπου.

Όλοι μας έχουμε ζήσει την ψυχική οδύνη των κακών στιγμών της ζωής μας, όπου εξ’ αδυναμίας η εκ συναρπαγής η επιβουλής του πονηρού, λόγω η έργω γίναμε αιτία να σκανδαλισθούν κάποιοι αδελφοί μας η πνευματικά μας παιδιά. Και όλοι μας πάλι έχουμε την τραγική εμπειρία του ψυχικού πόνου για τη δύστροπη και απρόσεκτη ζωή κάποιων κληρικών μας, προς τους οποίους δυστυχώς εμείς δεν επιδείξαμε το ανάλογο ενδιαφέρον, με κατανόηση και αγάπη Χριστού η εκείνοι δεν είχαν την δύναμη να το αισθανθούν και να το αξιοποιήσουν δεόντως.

Απαιτείται επομένως από όλους μας η ανάλογη ευαισθησία, η βαθειά συναίσθηση της ευθύνης μας, η αξιοποίηση των προσωπικών μας δυνάμεων, αλλά και όλων των δυνατοτήτων που μας παρέχονται, ώστε να ανεβαίνει συνεχώς το ηθικό και πνευματικό επίπεδο των Ιερέων και Αρχιερέων και να προσέρχονται στην Ιερωσύνη άνθρωποι και προπαντός νέοι με φόβο και αγάπη Θεού, εκκλησιαστικό φρόνημα, αγιότητα βίου και πνεύμα θυσίας και προσφοράς.

«...Ει μη εν προσευχή και νηστεία»

Δεν μπορεί να υπάρξει Σαρακοστή χωρίς νηστεία. Όμως φαίνεται ότι πολλοί άνθρωποι σήμερα ή δεν παίρνουν τη νηστεία στα σοβαρά ή, αν την παίρνουν, παρεξηγούν τον πραγματικό πνευματικό σκοπό της. Για μερικούς νηστεία σημαίνει ένα συμβολικό «σταμάτημα» σε κάτι, για μερικούς άλλους νηστεία είναι μια προσεκτική τήρηση των νηστευτικών κανόνων. Για μερικούς νηστεία σημαίνει ένα συμβολικό «σταμάτημα» σε κάτι, για μερικούς άλλους νηστεία είναι μια προσεκτική τήρηση των νηστευτικών κανόνων.Αλλά και στις δυο περιπτώσεις σπάνια η νηστεία συνδέεται με την όλη προσπάθεια της Μεγάλης Σαρακοστής. Θα πρέπει πρώτα πρώτα να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τη διδασκαλία της Εκκλησίας για τη νηστεία και ύστερα να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: Πώς μπορούμε εμείς να εφαρμόσουμε αυτή τη διδασκαλία στη ζωή μας;

Η νηστεία ή η αποχή από τις τροφές δεν είναι αποκλειστικά μια χριστιανική συνήθεια. Υπήρχε και υπάρχει ακόμα και σε άλλες θρησκείες ή και πέρα από τις θρησκείες, όπως λόγου χάρη, σε μερικές ειδικές θεραπείες κλπ. Σήμερα οι άνθρωποι νηστεύουν (απέχουν από το φαγητό) για πάρα πολλές αιτίες ακόμα και για πολιτικούς, μερικές φορές λόγους. Είναι πολύ βασικό λοιπόν να ξεχωρίσουμε το μοναδικό περιεχόμενο στη χριστιανική νηστεία. Αυτό μιας αποκαλύπτεται πρώτα απ’ όλα στην αλληλοεξάρτηση που υπάρχει ανάμεσα σε δυο γεγονότα που βρίσκονται στην Αγία Γραφή: το ένα στην αρχή της Παλαιάς Διαθήκης. Το πρώτο γεγονός είναι το «σταμάτημα της νηστείας» από τον Αδάμ στον Παράδεισο. Έφαγε, ο Αδάμ, από τον απαγορευμένο καρπό. Έτσι μάς παρουσιάζεται η πρώτη αμαρτία του ανθρώπου. Ο Χριστός, ο Νέος Αδάμ – και αυτό είναι το δεύτερο γεγονός – αρχίζει με νηστεία. Ο Αδάμ πειράσθηκε και υπόκυψε στον πειρασμό. Ο Χριστός πειράσθηκε και νίκησε τον πειρασμό. Η συνέπεια της αποτυχίας του Αδάμ είναι η έξωσή του από τον Παράδεισο και ο θάνατος. Ο καρπός της νίκης του Χριστού είναι η συντριβή του θανάτου και η δική μας επιστροφή στον Παράδεισο.[...]

Ο Χριστός είναι ο Νέος Αδάμ. Έρχεται να επανορθώσει την καταστροφή που επέβαλε στη ζωή ο Αδάμ, να αποκαταστήσει τον άνθρωπο στην αληθινή ζωή. Και ο Χριστός επίσης αρχίζει με νηστεία: «νηστεύσας ημέρας τεσσαράκοντα και νύκτας τεσσαράκοντα, ύστερον επείνασε» (Ματθ.4,2). Η πείνα είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία αναγνωρίζουμε την εξάρτησή μας από κάτι άλλο – τη στιγμή που νιώθουμε κατεπείγουσα και απαραίτητη ανάγκη για τροφή καταλαβαίνουμε ότι δεν έχουμε τη ζωή μέσα μας. Είναι αυτό το όριο πέρα από το οποίο ή πεθαίνω από ασιτία ή αφού ικανοποιήσω το σώμα μου έχω ξανά το αίσθημα της ζωής μέσα μου. Αυτή ακριβώς, με άλλα λόγια, είναι η στιγμή που αντιμετωπίζουμε την τελική ερώτηση: Από τι λοιπόν εξαρτάται η ζωή μου; Και εφ’ όσον η ερώτηση δεν είναι απλά μια ακαδημαϊκή ερώτηση, αλλά τη νιώθω μ’ ολόκληρο το σώμα μου, είναι επίσης και στιγμή πειρασμού. Ο Διάβολος ήρθε στον Αδάμ μέσα στον Παράδεισο, ήρθε επίσης και στο Χριστό μέσα στην έρημο. Πλησίασε δηλαδή δυο πεινασμένους ανθρώπους και τους είπε: Χορτάστε την πείνα σας, γιατί αυτή είναι η απόδειξη ότι εξαρτάστε ολοκληρωτικά από την τροφή, ότι η ζωή σας βρίσκεται στην τροφή. Και ο μεν Αδάμ πίστεψε και έφαγε, ο Χριστός όμως αρνήθηκε τον πειρασμό και είπε: ο άνθρωπος «ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται». Αρνήθηκε να δεχτεί αυτό το ψέμα που ο διάβολος επιβάλλει στον κόσμο, το κάνει δε ολοφάνερη αλήθεια χωρίς καμιά επιπλέον συζήτηση, το κάνει θεμέλιο για όλες τις απόψεις μας, τις επιστήμες, την ιατρική, πιθανόν και για τη θρησκεία. Κάνοντας αυτό ο Χριστός αποκατέστησε τη σχέση ανάμεσα στην τροφή, τη ζωή και το Θεό, σχέση την οποία είχε σπάσει ο Αδάμ και που εμείς εξακολουθούμε να τη σπάζουμε κάθε μέρα.

Τι είναι, λοιπόν, νηστεία για μάς τους χριστιανούς; Είναι η είσοδός μας και η συμμετοχή μας σε κείνη την εμπειρία του Χριστού με την οποία μάς ελευθερώνει από την ολοκληρωτική εξάρτηση από την τροφή, την ύλη και τον κόσμο. Με κανένα τρόπο η δική μας ελευθερία δεν είναι πλήρης. Με το να ζούμε ακόμα στο μεταπτωτικό κόσμο, στον κόσμο του παλιού Αδάμ, με το να είμαστε μέρος του, εξακολουθούμε να εξαρτόμαστε από την τροφή. Αλλά όπως ακριβώς ο θάνατός μας – από τον οποίο είναι ανάγκη οπωσδήποτε να περάσουμε – έγινε χάρη στο θάνατο του Χριστού μια διάβαση προς τη ζωή, έτσι και η τροφή που τρώμε και η ζωή που μας δίνει μπορεί να γίνει ζωή «εν τω Θεώ» και για το Θεό. Αλλά ακόμα και ο «επιούσιος άρτος» που παίρνουμε από το Θεό μπορεί να είναι σ’ αυτή τη ζωή μας και σ’ αυτόν τον κόσμο, εκείνο που μάς δίνει δύναμη, να είναι η επικοινωνία μας με το Θεό μάλλον παρά εκείνο που μάς χωρίζει απ’ Αυτόν. Παρ’ όλα αυτά όμως μόνο η νηστεία είναι εκείνη που μπορεί να πραγματοποιήσει μια τέτοια μεταστροφή, μπορεί να μάς δώσει την υπαρξιακή βεβαίωση ότι η εξάρτησή μας από την τροφή και την ύλη δεν είναι ολοκληρωτική και τέλεια ότι ενωμένη με την προσευχή, τη χάρη και τη λατρεία μπορεί να γίνει πνευματική.

Όλα αυτά σημαίνουν, αν το νιώσουμε βαθιά, ότι η νηστεία είναι το μόνο μέσο με το οποίο ο άνθρωπος επανορθώνει την αληθινή πνευματική του φύση. Δεν είναι μια θεωρητική αλλά μια αληθινά πρακτική πρόκληση για τον «πατέρα του ψεύδους» που καταφέρνει να μάς πείσει ότι εξαρτιόμαστε μόνο από το ψωμί και να οικοδομήσει όλη την ανθρώπινη γνώση, την επιστήμη και όλη την ύπαρξη πάνω σ’ αυτό το ψέμα. Η νηστεία είναι ένα ξεσκέπασμα αυτής της απάτης και ταυτόχρονα μια απόδειξη ότι υπάρχει αυτό το ψέμα. Έχει ύψιστη σημασία το ότι ο Χριστός, ενώ νήστευε συνάντησε το Σατανά και το ότι αργότερα είπε ότι ο Σατανάς δεν αντιμετωπίζεται «ει μη εν νηστεία και προσευχή». Η νηστεία είναι ο πραγματικός αγώνας κατά του Διαβόλου γιατί είναι η πρόκληση στο νόμο που τον κάνει «άρχοντα του κόσμου τούτου». Και όμως αν κάποιος πεινασμένος ανακαλύψει ότι μπορεί πραγματικά να γίνει ανεξάρτητος απ’ αυτή την πείνα, ότι δεν θα καταστραφεί απ’ αυτή αλλά ακριβώς το αντίθετο ότι μπορεί να τη μετατρέψει σε πηγή πνευματικής δύναμης και νίκης, τότε τίποτε δεν απομένει απ’ αυτό το μεγάλο ψέμα στο οποίο ζούσαμε μετά από τον Αδάμ.

Πόσο άραγε ξεφύγαμε από την συνηθισμένη αντίληψη της νηστείας –ότι νηστεία δεν είναι παρά η αλλαγή φαγητών, ή το τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται -, απ’ όλη την επιφανειακή υποκρισία; Τελικά νηστεύω σημαίνει μόνο ένα πράγμα: πεινάω. Να φτάνω δηλαδή στα όρια εκείνης της ανθρώπινης κατάστασης οπότε φαίνεται καθαρά η εξάρτηση από την τροφή και, καθώς είμαι πεινασμένος ν’ ανακαλύπτω ότι αυτή η πείνα είναι πρώτα απ’ όλα μια πνευματική κατάσταση και που αυτή, στην πραγματικότητα, είναι πείνα για το Θεό.

Στη ζωή της πρώτης Εκκλησίας, νηστεία πάντοτε σημαίνει τέλεια αποχή από την τροφή, κατάσταση πείνας, ώθηση του σώματος στα άκρα. Εδώ –όμως ανακαλύπτουμε ακόμα ότι η νηστεία σαν μια σωματική προσπάθεια δεν έχει κανένα νόημα χωρίς το πνευματικό συμπλήρωμά της «...εν νηστεία και προσευχή». Αυτό σημαίνει ότι χωρίς την αντίστοιχη πνευματική προσπάθεια, χωρίς να τρεφόμαστε με τη Θεία Πραγματικότητα, χωρίς ν’ ανακαλύψουμε την ολοκληρωτική μας εξάρτηση από το Θεό και μόνο απ’ Αυτόν, η σωματική νηστεία θα καταντήσει μια πραγματική αυτοκτονία. Αν ο ίδιος ο Χριστός πειράστηκε ενώ νήστευε, εμείς δεν έχουμε την παραμικρή πιθανότητα ν’ αποφύγουμε έναν τέτοιο πειρασμό. Η σωματική νηστεία είναι απαραίτητη μεν αλλά χάνει κάθε νόημα και γίνεται αληθινά επικίνδυνη αν ξεκοπεί από την πνευματική προσπάθεια – από την προσευχή και την αυτοσυγκέντρωση. Η νηστεία είναι μια τέχνη που την κατέχουν απόλυτα οι άγιοι. Θα ήταν αλαζονικό και επικίνδυνο για μάς αν δοκιμάζαμε αυτή την τέχνη χωρίς διάκριση και προσοχή. Η λατρεία της Μεγάλης Σαρακοστής μάς υπενθυμίζει συνέχεια τις δυσκολίες, τα εμπόδια και τους πειρασμούς που περιμένουν όσους νομίζουν ότι μπορούν να στηριχτούν στη δύναμη της θέλησής τους και όχι στο Θεό.

Για το λόγο αυτό εκείνο που πρώτα απ’ όλα χρειαζόμαστε είναι μια πνευματική προετοιμασία για την προσπάθεια της νηστείας. Και αυτή είναι να ζητήσουμε από το Θεό βοήθεια επίσης να κάνουμε τη νηστεία μας θεο- κεντρική. Να νηστεύουμε εν ονόματι του Θεού. Πρέπει να ξανανιώσουμε ότι το σώμα μας είναι ναός της Παρουσίας του. Είναι ανάγκη να ξαναβρούμε ένα θρησκευτικό σεβασμό για το σώμα, την τροφή, για το σωστό ρυθμό της ζωής. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν πριν αρχίσει η νηστεία, ώστε όταν αρχίσουμε να νηστεύουμε να είμαστε εφοδιασμένοι με πνευματικό οπλισμό, με το όραμα και το πνεύμα της μάχης και της νίκης.

Κατόπιν έρχεται η ίδια η νηστεία. Σύμφωνα με όσα είπαμε παραπάνω η νηστεία μπορεί να πραγματοποιηθεί σε δύο επίπεδα: πρώτα σαν ασκητική νηστεία και δεύτερον σαν γενική νηστεία. Η ασκητική νηστεία περιλαμβάνει μια δραστική μείωση της τροφής έτσι ώστε η συνεχής κατάσταση πείνας να μπορεί να βιωθεί σαν υπενθύμιση του Θεού και σαν διαρκής προσπάθεια συγκέντρωσης του νου μας στο Θεό. Όποιος το έχει δοκιμάσει αυτό –έστω και για λίγο- ξέρει ότι η ασκητική νηστεία αντί να μάς αδυνατίζει, μάς ξαλαφρώνει, μάς ευκολύνει στην αυτοσυγκέντρωση, μάς κάνει νηφάλιους, χαρούμενους και καθαρούς. Αυτός που νηστεύει έτσι, παίρνει την τροφή σαν αληθινό δώρο του Θεού. Είναι συνέχεια στραμμένος προς τον εσωτερικό κόσμο ο οποίος, ανεξήγητα, γίνεται ένα είδος τροφής.[...]

Όσο για την γενική νηστεία είναι ανάγκη αυτή να περιορίζεται σε διάρκεια και να συνδυάζεται με τη Θεία Ευχαριστία. Με τις παρούσες συνθήκες ζωής η καλύτερη μορφή αυτής της νηστείας είναι η μέρα πριν από τη βραδινή Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων. Είτε νηστεύουμε αυτή τη μέρα από νωρίς το πρωί είτε αργότερα, το βασικό σημείο είναι να ζούμε όλη τη μέρα σαν μια μέρα προσδοκίας, ελπίδας, μια μέρα πείνας για τον ίδιο το Θεό. Δηλαδή να αυτοσυγκεντρωθούμε και να σκεφτούμε αυτό που πρόκειται να έρθει, το δώρο που θα πάρουμε και που για χάρη του απαρνούμαστε όλα τ’ άλλα δώρα.

Ύστερα απ’ όσα είπαμε, πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι όσο περιορισμένη και αν είναι η νηστεία μας – εφ’ όσον είναι αληθινή νηστεία – θα μας οδηγήσει στον πειρασμό, στην αδυναμία, στην αμφιβολία και στον ερεθισμό. Μ’ άλλα λόγια δηλαδή θα είναι μια πραγματική μάχη και πιθανόν ν’ αποτύχουμε πολλές φορές.Αλλά αν ανακαλύψουμε ότι η χριστιανική ζωή είναι μάχη και προσπάθεια, τότε βρήκαμε το βασικό στοιχείο της νηστείας. Μια πίστη που δεν έχει ξεπεράσει τις αμφιβολίες και τον πειρασμό σπάνια μπορεί να θεωρηθεί αληθινή πίστη. Δυστυχώς, δεν υπάρχει καμιά πρόοδος στη χριστιανική ζωή χωρίς την πικρή εμπειρία της αποτυχίας. Πάρα πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να νηστεύουν με ενθουσιασμό και σταματούν μετά την πρώτη αποτυχία. Θα μπορούσα να πω ότι ακριβώς σ’ αυτή την πρώτη αποτυχία έρχεται η πραγματική δοκιμή. Αν μετά την αποτυχία και την συνθηκολόγηση με τις ορέξεις μας και τα πάθη μας ξαναγυρίσουμε όλα απ’ την αρχή και δεν υποχωρήσουμε όσες φορές κι αν αποτύχουμε, αργά ή γρήγορα η νηστεία μας θα φέρει τους πνευματικούς καρπούς της. Ανάμεσα στην αγιότητα και τον απαγοητευτικό κυνισμό βρίσκεται η μεγάλη και θεϊκή αρετή της υπομονής – υπομονή πρώτα απ’ όλα για τον εαυτό μας. Δεν υπάρχει σύντομος δρόμος για την αγιότητα, για κάθε σκαλοπάτι πρέπει να πληρώσουμε ολόκληρο το αντίτιμο. Έτσι, το καλύτερο και ασφαλέστερο είναι ν’ αρχίσουμε με το ελάχιστο – ακριβώς λίγο πάνω από τις φυσικές μας δυνατότητες- και ν’ αυξήσουμε τις προσπάθειές μας λίγο λίγο, παρά να επιχειρήσουμε πηδήματα σε μεγάλα ύψη στην αρχή και να σπάσουμε μερικά κόκκαλα πέφτοντας στη γη!

Σαν συμπέρασμα: από μια συμβατική και τυπική νηστεία – δηλαδή νηστεία από υποχρέωση και συνήθεια – πρέπει να γυρίσουμε στην πραγματική νηστεία. Ας είναι περιορισμένη και ταπεινή αλλά να είναι συνεχής και αποφασιστική. Ας αντιμετωπίσουμε έντιμα τις πνευματικές και φυσικές μας δυνατότητες και ας ενεργήσουμε ανάλογα, ας θυμόμαστε πάντως ότι δεν μπορούμε να νηστέψουμε χωρίς να προκαλέσουμε αυτές τις δυνατότητες, χωρίς να ενεργοποιήσουμε στη ζωή μας τα θεϊκά λόγια «τα αδύνατα παρ’ ανθρώποις δυνατά εστί παρά τω Θεώ».

  
Από το Βιβλίο 
«Μεγάλη Σαρακοστή» 
Αλέξανδρου Σμέμαν 
Εκδ. Ακρίτας

Η προσευχή στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο

Προσευχή είναι η συνομιλία του ανθρώπου με το Θεό. Είναι το κύριο έργο των Αγγέλων. Την ώρα της προσευχής η ψυχή του ανθρώπου ξεπερνά τα κτίσματα, διασχίζει νοερά τον αέρα, προχωρά πάνω από τον αέρα, διασχίζει το σύνολο των  αστέρων, ανοίγει τις  πύλες των ουρανών, ξεπερνά τουςαγγέλους και αφού βρεθεί πάνω από όλη την κτιστή φύση, έρχεται κοντά σ`αυτή την Αγία Τριάδα. Εκεί προσκυνά το Θεό, εκεί αξιώνεται να  γίνει συνομιλητής με  τον Ουράνιο Βασιλιά. Εκεί η ψυχή αγκαλιάζει με τρόπο ανέκφραστο τον Κύριο, όπως  ακριβώς το μικρό παιδί  αγκαλιάζει τη μητέρα του  και με δάκρυα  φωνάζει  δυνατά, επιθυμώντας να  απολαύσει  το  θεϊκό  γάλα.

Όπως  ο ήλιος χαρίζει στο σώμα το φως,έτσι και η προσευχή χαρίζει το  φως  στην ψυχή. Και όπως ο τυφλός ζημιώνεται που δε βλέπει τον ήλιο,τόσο ζημιώνεται και ο χριστιανός που δεν προσεύχεται.Οι προσευχές είναι  τα νεύρα της ψυχής.Όπως το σώμα συγκρατείται με τα νεύρα και τρέχει και  στέκεται όρθιο,έτσι και οι ψυχές αποκτούν αρμονική σύσταση με τις άγιες προσευχές και τρέχουν με ευκολία το δρόμο της ευσέβειας.

Και ο ίδιος ο Χριστός,αν και δεν είχε ανάγκη να προσεύχεται,γιατί ήταν ο Θεός,αποσύρονταν πολλές φορές,μακρυά από τους ανθρώπους,για να  προσευχηθεί,για να μας διδάξει ότι πρέπει να προσευχόμαστε στον ουράνιο Πατέρα.Και ,για να μας δείξει πως πρέπει να καταφεύγουμε πάντοτε στο Θεό και να επιμένουμε στην προσευχή μας,είπε την παραβολή του άδικου  κριτή( Λουκ. 18,1-8).Ήταν σε κάποια πόλη ένας άδικος δικαστής,που δε φοβόταν το Θεό,ούτε τους ανθρώπους ντρεπόταν.Κάποια χήρα γυναίκα  διαρκώς  τον ενοχλούσε να της αποδώσει το δίκαιο στη διαφορά της με κάποιον άλλον συνάνθρωπό της.Εκείνος όμως  την αγνοούσε.Αυτή συνέχεια τον ενοχλούσε και κάποια στιγμή λύγισε τη σκληρότητά του.Για να μην τον ενοχλεί,της απέδωσε επί τέλους το δίκαιο.Αν το σκληρό δικαστή τον λύγισε  η επιμονή της γυναίκας  αυτής,πόσο μάλλον ο Θεός Πατέρας,που είναι πράος,αγαθός και φιλάνθρωπος θα μας  ακούσει και θα απαντήσει  στις προσευχές μας .

Τη χρειαζόμαστε την προσευχή. Διότι
1) Επικοινωνούμε με το Δημιουργό μας και Πατέρα μας.Στην Κυριακή προσευχή,που μας τη  δίδαξε ο ίδιος ο Κύριος,λέμε«Πατέρα μας,που είσαι στους ουρανούς».

2) Έχουμε πολλές ανάγκες,πολλά προβλήματα ατομικά και οικογενειακά και για τη λύση τους χρειαζόμαστε τη  βοήθεια  και το φωτισμό του Θεού.

3) Ο διάβολος συνέχεια μας πολεμάει.Η προσευχή είναι το όπλο μας,για να αποκρούσουμε τις επιθέσεις του.

Τι πρέπει να ζητάμε από το  Θεό με τις προσευχές μας;

Οπωσδήποτε θα ζητάμε να μας  δίνει το φωτισμό του να μπορούμε να λύνουμε τα καθημερινά μας προβλήματα ,μικρά ή μεγάλα, θα ζητάμε να μας δίνει την καθημερινή μας τροφή( ο ίδιος ο Κύριος μας είπε στην Κυριακή προσευχή να ζητάμε τον άρτον τον καθημερινό), και να συγχωρεί τις αμαρτίες μας,που πολλές φορές μας δημιουργούν στην ψυχή ένα μεγάλο βάρος.αλλωστε ο ίδιος ο Χριστός μας είπε: «ελάτε προς εμένα όλοιοι κουρασμένοι και φορτωμένοι με το βάρος των αμαρτιών και εγώ θα σας  ξεκουράσω» ( Ματθ.11,26).Ο Τελώνης,στην παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου (Λουκ.18,10-14),ζητούσε διαρκώς αυτή την συγχώρεση των αμαρτιών του,που ένιωθε πως ήταν πολύ μεγάλες,λέγοντας την όμορφη,σύντομη προσευχή «ο Θεός ελέησόν με τον αμαρτωλό».Και ο Θεός τον άκουσε.Θα ζητάμε ακόμη να μας δυναμώνει στον αγώνα μας να πολεμάμε τα πάθη μας,που και μας τους ίδιους βλάπτουν και τους συνανθρώπους μας που είναι γύρω μας.Να πολεμάμε  το θυμό και τον εγωισμό μας.Θα ζητάμε δύναμη να συγχωρούμε αυτούς που μας φταίνε.Θα προσευχόμαστε και για τους εχθρούς μας.Ο ίδιος ο Κύριος το ζητάει «να προσεύχεσθε για εκείνους που σας βλάπτουν...για να γίνετε όμοιοι με τον πατέρα σας τον ουράνιο»(Λουκ.6,28,35).αλλωστε και ο ίδιος μας έδωσε αυτό το παράδειγμα,όταν ήταν πάνω στο σταυρό λέγοντας «συγχώρεσέ τους,γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν»( Λουκ.23,34).Ας μιμηθούμε και τον Πρωτομάρτυρα Στέφανο,που ενώ τον λιθοβολούσαν οι Ιουδαίοι,εκείνος γονατιστός,με πολλή κατάνυξη,προσευχήθηκε στο Θεό λέγοντας «Κύριε,μη λογαριάσεις σ` αυτούς αυτή την αμαρτία»(πραξ.7,60).Να ζητάμε να αυξάνει η πίστη του Χριστού στον κόσμο,για να σωθούν περισσότεροι άνθρωποι και να δοξάζεται ο Θεός.

Και,όταν φύγουμε από τον κόσμο αυτό, να μας χαρίσει τα αιώνια αγαθά Του,τη χαρά και αγαλλίαση που απολαμβάνουν οι αγγελοί του στον ουρανό.Στην προσευχή μας δεν πρέπει να αναφέρουμε ποτέ τα κατορθώματά μας,γιατί αυτά τα ξέρει ο Θεός και είναι μεγάλος εγωισμός να το κάνουμε.Τότε θα πάθουμε ό,τι έπαθε και ο Φαρισαίος της παραβολής.Δεν εισακούστηκε η προσευχή του,γιατί είχε πολύ εγωισμό.

Ο Θεός δεν ακούει πολλές φορές τις προσευχές μας,γιατί δε γίνονται από τα βάθη της καρδιάς μας.Μπορεί το στόμα και τα χείλη μας να λένε την προσευχή,αλλά ο νους και η καρδιά να μετράνε χρήματα και τόκους,να κάνουν συναλλαγές και εμπόριο.Μερικοί,όταν προσεύχονται, χασμουριένται,τεντώνονται,γυρίζουν από δω και από εκεί και δείχνουν μεγάλη αδιαφορία.Και στο τέλος φεύγουν από την προσευχή με άδεια χέρια.Δεν κέρδισαν τίποτε.Γιατί ο διάβολος,επειδή γνωρίζει την ωφέλεια που έχουμε από την προσευχή,τότε φέρνει όλες τις άσχετες σκέψεις,για να μας αποσπάσει από την προσευχή.Χρειάζεται λοιπόν να είμαστε ξύπνιοι καιπροσεκτικοί,όταν προσευχόμαστε.Και όταν δε λέμε λόγια,αλλά προσευχόμαστε μυστικά,και τότε ο Θεός μας ακούει.Κάποτε ο Μωυσής προσευχόταν μυστικά και ο Θεός του είπε «γιατί φωνάζεις σε μένα;»(Eξόδ. 14,1). Η μυστική προσευχή του ακουγόταν σαν μια μεγάλη κραυγή στο Θεό.

Και μη βιαζόμαστε ο Θεός να απαντήσει αμέσως στην προσευχή μας.Πρέπει να έχουμε υπομονή και να παρακαλούμε όχι μία,όχι δύο,αλλά πάρα πολλές φορές,μέχρι να το λάβουμε αυτό που ζητάμε.Ο Απόστολος Παύλος λέγει «να επιμένετε στην προσευχή...προσευχόμενοι σε κάθε καιρό με το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος»(Εφ.6,18).Ο Ισαάκ προσευχόταν είκοσι χρόνια,για να  λύσει τη στείρωση της γυναίκας του Ρεβέκκας και να αποκτήσει ένα παιδί.Και η επιμονή του κέρδισε.Απόκτησε τον Ιακώβ.Η Χαναναία γυναίκα ζητεί από τον Κύριο να θεραπεύσει την κόρη της.Όταν ο Χριστός της λέγει ότι «δεν είναι σωστό να πάρω το ψωμί των παιδιών μου και να το ρίξω στα σκυλιά»(Ματθ.15,16),εκείνη δεν έπαψε να παρακαλεί, και πέτυχε αυτό που ήθελε ,τη θεραπεία της κόρης της με την υπομονή της.Στον Τελώνη  βέβαια της παραβολής,όπως και στο ληστή πάνω στο σταυρό,ο Θεός απάντησε αμέσως,για να δείξει τη μεγάλη του φιλανθρωπία στον αμαρτωλό άνθρωπο,και να μη απελπιζόμαστε,όσο αμαρτωλοί και αν είμαστε.Στο δίκαιο όμως Ισαάκ άργησε να απαντήσει,για να λάμψει η υπομονή του.Και να προφυλάξει τους δίκαιους από τον εγωισμό ότι τους ακούει ο Θεός αμέσως, επειδή είναι δίκαιοι.

Ο Θεός μπορεί να μην εκπληρώσει ποτέ αυτό που του  ζητάμε,γιατί αυτό ίσως να μην είναι για το συμφέρον μας,αν μας το δώσει.Δεν υπάρχει αποτυχημένη προσευχή.Και ο  Απόστολος  Παύλος δεν εισακούστηκε,όταν παρακαλούσε πολλές φορές να του πάρει ο Κύριος τη δοκιμασία που είχε.«μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα...γι`αυτό τρεις φορές παρακάλεσα Τον Κύριο να μου το απομακρύνει και μου είπε,σου είναι αρκετή η χάρη μου»(Β΄Κορ.12,7-9).Στενοχωρέθηκε;Μήπως τα  εγκατέλειψε όλα; Όχι.Γιατί ο  Θεός ξέρει καλύτερα από όλους  το συμφέρον του καθενός. «Εάν εσείς» λέγει «γνωρίζετε να δίνετε ωφέλιμα πράγματα στα παιδιά σας»( Ματθ.7,11),πολύ περισσότερο ο Θεός μας γνωρίζει να δίνει,πότε να δίνει και τι να δίνει.

Ο Θεός ποτέ δε μας ακούει,όταν προσευχόμαστε να τιμωρήσει τους εχθρούς μας και τους ανθρώπους που μας έβλαψαν.Τότε όχι μόνο δεν εισακουόμαστε,αλλά παροργίζουμε το Θεό και στρέφουμε το ξίφος εναντίοντου εαυτού μας,γιατί ο Κύριος λέγει «να προσεύχεσθε για τους εχθρούς σας»(Ματθ.5,44).Ακόμη δε μας ακούει ο Θεός,όταν,αν και προσευχόμαστε,επιμένουμε στην αμαρτωλή ζωή και δεν έχουμε μετάνοια,ενώ οι Νινευίτεςστην Παλαιά Διαθήκη,όταν άρχισαν να προσεύχονται,άλλαξαν και την αμαρτωλή ζωή τους και σώθηκαν.

Και μη ζητάμε από το Θεό εφήμερα και δευτερεύοντα πράγματα, όπως oμορφιά,πλούτο,αξιώματα. Γιατί ο Κύριος λέγει «ζητείτε πρώτο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη αυτού και όλα τα άλλα θα σας προστεθούν»( Ματθ.6,5-6).Και στην Κυριακή προσευχή ένα αίτημα βιοτικό υπάρχει.Τον παρακαλούμε για το καθημερινό μας ψωμί,ενώ τα άλλα αιτήματα αναφέρονται στην συγχώρεση των αμαρτιών και στη δοξολογία του Θεού και την εξάπλωση της πίστης σ`Αυτόν σε όλη τη γη.

Ποιός είναι ο κατάλληλος τόπος για την προσευχή;

1.    Το σπίτι σου,όπου μένεις με την οικογένειά σου.Ας γίνει το σπίτι σου μια Εκκλησία,που θα αποτελείται από άνδρες και γυναίκες.Διότι λέγει«΄Οπου είναι συγκεντρωμένοι δύο  ή τρείς στο όνομά μου,εκεί ανάμεσά τους  βρίσκομαι και εγώ»( Ματθ.18,20).

2.    Το δωμάτιό σου,όπου εκεί μυστικά,μακρυά από τους θορύβους και τα βλέμματα των ανθρώπων,θα συνομιλήσεις με το Θεό.Διότι λέγει «εσύ,όταν πρόκειται να προσευχηθείς,μπες στο δωμάτιό σου και,αφού κλείσεις τις πόρτες, προσευχήσου στον Πατέρα σου,που είναι παρών στο κρυφό αυτό μέρος και Αυτός θα σε ανταμείψει στα φανερά»( Ματθ.6,6).

3.    Ο Ναός, η Εκκλησία. Στο Ναό, όταν γίνεται η κοινή λατρεία,στέλνεται προς το Θεό φωνή από ολόκληρο το λαό.Δεν εισακούεσαι από τον Κύριο τόσο,όταν προσεύχεσαι μόνος σου,όσο όταν προσεύχεσαι με τους πνευματικούς σου αδελφούς. Στην Εκκλησία υπάρχει και κάτι επί πλέον.Και αυτό είναι η ομόνοια,η συμφωνία,ο σύνδεσμος της αγάπης και οι προσευχές τωνΙ ερέων,που τελούν και τα αγια Μυστήρια.Στην Εκκλησία θα κοινωνήσεις  το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου από τα χέρια των Ιερέων,για να μπορείς να ζεις πνευματικά.Η δύναμη της ομαδικής προσευχής είναι μεγάλη.Οι ολόθερμες προσευχές της Εκκλησίας άνοιξαν τις κλειστές πόρτες της φυλακής για τον κορυφαίο  Απόστολο Πέτρο με τρόπο θαυματουργικό( Πράξ.12,5).

4.    Αλλά ο Θεός είναι παντού παρών.Όπου και αν είσαι,όπου και αν  πας και Τον καλέσεις, ακούει. Πες το «ελέησέ με» ,αυτή την τόσο σύντομη προσευχή, και ο Θεός σε ακούει.Και αν είσαι έξω από το σπίτι σου,στην αγορά,στην εργασία σου,στο μαγειρείο,όπου και αν είσαι,κραύγαζε και λέγε «ελέησέ με»,χωρίς να κινείς τα χείλη,αλλά φωνάζοντας με την ψυχή σου.

Διότι ο Θεός μας ακούει και όταν σιωπούμε,οπουδήποτε και αν βρισκόμαστε.Ο Θεός δεν ντρέπεται τον τόπο.Ένα πράγμα μόνο ζητάει.Θερμή προσευχή,γεμάτη από πραότητα και ταπείνωση και θα σε ακούσει. «Σε ποιόν να ρίξω το σπλαχνικό μου βλέμμα παρά στον ταπεινό και γαλήνιοκαι εκείνον που τρέμει τους λόγους μου»( Ησαϊας. 66,2) λέγει στην Παλαιά Διαθήκη.Και αυτή η σύντομη προσευχή, το «ελέησέ με», είναι μια ολοκληρωμένη προσευχή.Γιατί αυτός που τη λέει δείχνει πως αισθάνεται τα αμαρτήματά του και ζητεί συγχώρεση από το Θεό.Το σώμα μας είναι ναός του Θεού και επομένως τόπος κατάλληλος,για να στέλνουμε τις προσευχές μας στο Θεό.Το «ελέησέ με»,αυτή η προσευχή που λέγεται με το νου,η νοερά προσευχή,έχει πολλή δύναμη.Μπορούμε να τη λέμε όπου  βρισκόμαστε,Και έτσι να ζούμε  διαρκώς μέσα στην ατμόσφαιρα του Θεού και ο νους μας να είναι στο Θεό.

Ο χριστιανός όμως πρέπει να προσεύχεται και σε τακτές ώρες.Να προσεύχεται το πρωί,πριν από την εργασία του,να τον ευχαριστεί για τα αγαθά     που του έχει χαρίσει  και να τον παρακαλεί να διανύσει την ημέρα του με γαλήνη,χωρίς να πέσει σε πολλά και διάφορα σφάλματα.Και το βράδυ να καταφεύγει στη φιλανθρωπία του Θεού να τον συγχωρέσει,αν σε κάτι τον ελύπησε ή ελύπησε το συνάνθρωπό του. «Ας είναι»,λέγει ο Δαυίδ, «η προσευχή μου σαν θυμίαμα ενώπιόν σου και ας είναι το σήκωμα των χεριώνμου σαν θυσία εσπερινή»( ψαλμ. 140,2).Και  δεν ορίστηκε τυχαία αυτός ο ψαλμός να ψάλλεται σε κάθε Εσπερινό στην Εκκλησία.Προσευχή με υψωμένα χέρια ,καθαρά από αρπαγή και πλεονεξία,καθαρά με την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία,και γλώσσα απαλλαγμένη από πονηρά λόγια.

Ο Προφήτης Δαυίδ,παρ` όλες τις ευθύνες και τις εργασίες που είχε,σαν Βασιλιάς που ήταν,σηκωνόταν και τη νύχτα και προσευχόταν. «Μέσα στα μεσάνυχτα σηκωνόμουν, για να σε δοξολογήσω και να σε ευχαριστήσω για τα δίκαια παραγγέλματά σου» ( ψαλμ.118,62) γράφει.Ποια συγγνώμη θα τύχουμε εμείς,που,ενώ ζούμε μέσα σε τόση άνεση,χωρίς τόσες φροντίδες, όχι μόνο κοιμόμαστε όλες τις νύχτες,αλλά ούτε την ημέρα δεν κάνουμε τις καθιερωμένες προσευχές με την προσοχή που πρέπει ; Που τρώμε το φαγητό μας και δε θυμόμαστε να τον ευχαριστήσουμε για την καθημερινή τροφή που μας δίνει;

Όπως δεν υπάρχει κατάλληλος καιρός για την αναπνοή,αλλά,για να ζήσουμε,πρέπει συνέχεια να αναπνέουμε, έτσι και για την προσευχή.Για να ζούμε πνευματικά, πρέπει να ζητούμε τη βοήθεια του Θεού και να συνομιλούμε μαζί Του.

Και μη ζητούμε μόνο για τον εαυτό μας και τους συγγενείς μας.Έχουν ανάγκη και οι Ιερείς μας.Να παρακαλούμε το Θεό να τους δίνει δύναμη και φωτισμό.Να υψώνουμε τα χέρια μας,ο καθένας ιδιαίτερα,αλλά και όλοι μαζί στην Εκκλησία για τους Ιερείς,για να μπορούν να μας διακονούν,να μας διδάσκουν και να στέλνουν τις προσευχές μας στο Θεό.Ο Απόστολος Παύλος στην επιστολή του παρακαλεί τους Κολασαείς ( Κολ.4,2-3) «να επιμένετε στην προσευχή.Μη παύετε να ευγνωμονείτε το Θεό. Προσεύχεσθε κοντά στα άλλα και για μας,να δώσει ο Θεός νέες ευκαιρίες για το κήρυγμα, ώστε να διακηρύξουμε το μυστήριο του ευαγγελίου».

Να προσευχόμαστε ακόμη για τους άρχοντες του κράτους,για να τους φωτίζει ο Θεός να διοικούν σωστά.Ακόμη και για τους άπιστους να προσευχόμαστε,για να γίνει  το θέλημα του Θεού και στη γη,όπως και στον ουρανό.Στον ουρανό δεν υπάρχουν άπιστοι.Κανένας ενάντιος στο Θεό. Και ο Θεός θέλει  «όλοι οι άνθρωποι να σωθούν και να γνωρίσουν την αλήθεια»( Α ΄Τιμ.2,3 ).

Μη φοβηθείς να προσεύχεσαι ακόμη και για τους αιρετικούς,για να βρουν ξανά  το δρόμο τους και να έρθουν στη σωστή πίστη.

Η προσευχή μας,για να είναι πιο δυνατή και πιο γνήσια,πρέπει να βοηθηθεί από τη νηστεία. «Το γένος αυτό δε βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία» ( Ματθ.17,21 ) λέγει ο Κύριος.Ο διάβολος δηλαδή δε νικιέται παρά με προσευχή και νηστεία.Χρειάζεται ακόμη την ευσπλαχνία και την ελεημοσύνη.Όταν προσεύχεσαι,να έχεις ένα μικρό κουτί και να ρίχνεις εκεί τον οβολό σου για την ελεημοσύνη προς τους φτωχούς.Έτσι η προσευχή σου ανεβαίνει πιο εύκολα και πιο γρήγορα στο Θεό.

Για την προσευχή χρειάζεται ακόμη η ταπείνωση και η πραότητα.Ο Απόστολος Παύλος γράφει. « Θέλω οι άνδρες να προσεύχονται σε κάθε τόπο υψώνοντας άγια χέρια,χωρίς οργή και διαλογισμούς»( Α΄Τιμ.2,8).Και από τις γυναίκες ζητάει και κάτι περισσότερο «το να στολίζουν τον εαυτό τους με ντροπή και σωφροσύνη και με σεμνή ενδυμασία και όχι με πλεξούδες μαλλιών ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες θεοσεβείς,με έργα αγαθά»( Α΄Τιμ.2,9).

Ας προσευχόμαστε μόνοι μας και με τους πολλούς και ας επικαλούμαστε και τους Αγίους μας να παρακαλούν το Θεό για μας.Έχουν πολλή δύναμη οι προσευχές τους και μας βοηθούν,όταν φυσικά βοηθούμε και μεις.Όταν είμαστε προσεκτικοί και φροντίζουμε καθημερινά να αλλάζουμε προς το καλύτερο τη συμπεριφορά μας.Για να μοιάζουμε όλο και περισσότερο στονΚύριό μας,το Χριστό, που έχει όλη τη δύναμη.Η επίκληση του ονόματος του Χριστού όχι μόνο βγάζει το φίδι από τη φωλιά ,αλλά θεραπεύει και τα τραύματα .Όχι μόνο νικάει το διάβολο δηλαδή,αλλά μας θεραπεύει και τα πάθη.

Η προσευχή είναι το ξίφος των μοναχών.Οι μοναχοί έχουν ως κύριο έργο τους την προσευχή. Μοιάζουν σ` αυτό με τους Αγγέλους,που στον ουρανό διαρκώς αιώνια υμνούν και δοξολογούν το Θεό.Με αυτή ως όπλο μέρα και νύχτα δέονται στο Θεό και νικούν τα πάθη και αποκρούουν τους πειρασμούς του διαβόλου.

Για δύο λόγους πρέπει να καλοτυχίζει κανείς αυτούς που υπηρετούν το Θεό.Πρώτο,γιατί την ελπίδα της σωτηρίας τους την έχουν εναποθέσει στις άγιες προσευχές και δεύτερο,διότι με τη γραφή διαφύλαξαν τους ύμνους και τις λατρείες που προσέφεραν στο Θεό και μας  μετέδωσαν το δικό τους

θησαυρό,για να ζούμε όλο το χρόνο με τη μελέτη και τη λατρεία του Θεού, και αυτά να τα θεωρούμε ως ζωή, αυτά ως υγεία και πλούτο, το να προσευχόμαστε δηλαδή στο Θεό με καθαρή και αγνή ψυχή και να μοιάζουμε έτσι με τους Αγγέλους.«Ας πλησιάζουμε με θάρρος στο θρόνο της χάριτος Του,για να λάβουμε Έλεος και για να βρούμε χάρη την ώρα που θα τη χρειαζόμαστε για βοήθεια»( Εβρ.4,16), λέγει ο Απόστολος Παύλος,και θα νικήσουμε,γιατί ο Κύριος μας είπε « έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»( Ιω.16,33).

Αρετή Κασσελούρη

Φιλόλογος-Θεολόγος

Ενημερωθείτε ηλεκτρονικά για τα νέα μας

logo imartis small white