• Αρχική
  • Τοπική Αγιολογία
  • Ο Άγιος Δαμασκηνός Γ' ο Στουδίτης
  • Βίος

Ο Άγιος Δαμασκηνός Γ' ο Στουδίτης

damaskinos stouditis

Ο ΑΓΙΟΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ Γ' Ο ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ

Υπήρξε από τους λογιώτερους και εναρέτους κληρικούς της εποχής του.
Εκοιμήθη το 1577
Η μνήμη του τιμάται στις 27 Νοεμβρίου.

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’. Τῆς ἐρήμου πολίτης. 
Τὸν Λητῆς καὶ Ρεντίνης χρυσολόγον ἐπίσκοπον, εἴτα δὲ Ναυπάκτου καὶ Ἄρτης
θεοφόρητον πρόεδρον, τὸν θεῖον καὶ σοφὸν Δαμασκηνὸν, τιμήσωμεν ἐν ὕμνοις
ἱεροῖς, τὸν διδάξαντα τῇ βίβλῳ αὐτοῦ λαούς, πρὸς ὅν καὶ ἀνακράζουσι· δόξα τῷ
σὲ σοφίσαντι Χριστῷ, δόξα τῷ σὲ ἁγιάσαντι, δόξα τῷ ταμιεύσαντι ἐν σοί, χαρίτων
θησαυρῶν Αὐτοῦ.

Ο βίος και τα έργα του Αγίου Δαμασκηνού Γ' του Στουδίτη

Το έτος 1574 μ.Χ φθάνει στην Άρτα, ὡς Μητροπολίτης της Μητροπόλεως Ναυπάκτου και Άρτης και έξαρχος πάσης Αιτωλίας, ο Δαμασκηνός Γ΄ ο Στουδίτης, ένας από τους λογιώτερους και πιο εναρέτους κληρικούς της εκκλησίας μας. Η μητρόπολη Ναυπάκτου και Άρτης περιλάμβανε τότε την Αιτωλοακαρνανία, την Άρτα και την Πρέβεζα, και είχε ως έδρα της αρχικά την Ναύπακτο, και αργότερα την Άρτα (από το έτος 1546 μ.Χ) .
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη γύρω στα 1520, το κοσμικό του όνομα ήταν μάλλον Δημήτριος. Στην πατρίδα του έλαβε άριστη μόρφωση και κυρίως σπούδασε την αρχαία ελληνική γλώσσα στην Ελληνική Σχολή που υπήρχε στην πόλη. Ύστερα μετέβη, πριν ἀπό το έτος 1546, στην Κωνσταντινούπολη και παρακολούθησε στην Πατριαρχική Ακαδημία τα μαθήματα του Σχολάρχη, σοφού διδασκάλου Θεοφάνους Ελεαβούλκου του Νοταρά, πού ήταν από τη Βέροια και δίδασκε δίπλα στην εκκλησία της Χρυσοπηγής, στη συνοικία του Γαλατά, μέχρι το έτος περίπου 1550. Μετά το τέλος των σπουδών του εκάρη μοναχός λαμβάνοντας το όνομα Δαμασκηνός, στη μονή Στουδίου, από την οποία πήρε και την επωνυμία Στουδίτης. Εκεί έλαβε και τη χειροθεσία του υποδιακόνου, και ως μοναχός και υποδιάκονος κήρυττε με ζήλο το λόγο του Θεού μέσα και έξω από τη μονή. Πολλές από τις ομιλίες εκείνης της περιόδου, ύστερα από παράκληση των πιστών, τις συγκέντρωσε σε ένα βιβλίο και το εξέδωσε αργότερα στη Βενετία με τον τίτλο «Θησαυρός». Περιέχει 43 λόγους σε διάφορες Δεσποτικές, Θεομητορικές και εορτές Αγίων.
Επειδή γνώριζε άριστα την αρχαία ελληνική γλώσσα, ίδρυσε μέσα στη μονή Στουδίου σχολείο, όπου κυρίως δίδασκε τη γραμματική της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Μαθητής του ήταν και ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας ο Β΄ ο Τρανός (1572-1579 α΄πατριαρχία).
Μεταξύ των ετών 1550 μ.Χ. και 1558 μ.Χ Ο Δαμασκηνός δραστηριοποιείται στην περιοχή των Τρικάλων, πολύ πιθανό ως διδάσκαλος της σχολής που υπήρχε εκεί. Πριν από το έτος 1558 έλαβε την ιερωσύνη.
Το 1560 μ.Χ στο ναό των Αρχαγγέλων (Ροτόντα) της Θεσσαλονίκης χειροτονήθηκε επίσκοπος Λητής και Ρεντίνης, απὸ τον αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης Θεωνά. Οι αρετές του ήταν πολλές. Η μετριοφροσύνη και η ολιγάρκεια τον χαρακτήριζαν ιδιαίτερα. Συνάμα η μεγάλη του μόρφωση και τα πνευματικά του χαρίσματα προκαλούσαν σε όλους το θαυμασμό. Μάλιστα ένας ετερόδοξος, ο Γερμανός θεολόγος Στέφαν Γκέρλαχ (1566-1612 μ.Χ.) αναφέρει ότι ο Δαμασκηνός ήταν ένας από τους πιο μορφωμένους κληρικούς της εποχής του και ο πιο επαινετός «λόγω της μετριοφροσύνης, ολιγαρκείας και των άλλων αρετών του».
Η μεγάλη του μόρφωση και προπαντός τα ψυχικά του χαρίσματα τον κατέστησαν πολύ αγαπητό στους Πατριάρχες της Πόλης, και άξιο της εμπιστοσύνης τους. Γι’ αυτό ανέθεταν αποστολές σε αυτόν τον επίσκοπο της μικρής επισκοπής Λητής και Ρεντίνης για θέματα της εκκλησίας και όχι σε άλλους Ἱεράρχες μεγάλων Μητροπόλεων. Ὁ Πατριάρχης Μητροφάνης ο Γ΄(1565-1572), με μεγάλη μόρφωση, τον εκτιμούσε πολύ· τον έστειλε ως πατριαρχικό έξαρχο στο Άγιο Όρος (1567 μ.Χ), και στην ορθόδοξη εκκλησία της Μικράς Ρωσίας, για να στηρίξει τον πολυάριθμο ορθόδοξο λαό της περιοχής, όπου επί εφτά χρόνια αγωνίστηκε ενάντια στην προπαγάνδα των μισσιοναρίων του παπισμού. Σε αντίθεση με τη λεγόμενη Μεγάλη Ρωσία, δηλαδή την αυτοκρατορία των ορθοδόξων Τσάρων της Ρωσίας, η Μικρά Ρωσία, που περιλάμβανε την Ουκρανία και τη Λευκορωσία, βρισκόταν κάτω από την κυριαρχία του Ρωμαιοκαθολικού βασιλιά της Πολωνίας και Λιθουανίας Σιγισμούνδου Β΄(1544-1572), πράγμα που δημιουργούσε πολλά προβλήματα στους πολυάριθμους ορθόδοξους Χριστιανούς που κατοικούσαν εκεί.
Μεγαλύτερη εκτίμηση στο πρόσωπο του Δαμασκηνού έτρεφε ο Πατριάρχης Ιερεμίας ο Β΄ ο Τρανός, και επειδή ο Δαμασκηνός ήταν δάσκαλός του. Επί της πατριαρχίας του ο Δαμασκηνός έλαβε μέρος στη σύνταξη της πατριαρχικής δογματικής απαντήσεως (1572-1573 μ.Χ) στους Λουθηρανούς Προτεστάντες της Τυβίγγης. Και ακόμη ο Πατριάρχης τον διόρισε, αν και ήταν μόνο επίσκοπος και όχι Μητροπολίτης, τοποτηρητή της αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως, κατά τη διάρκεια της απουσίας του σε περιοδεία στις μητροπόλεις της σημερινής Ελλάδος, από την 19η Οκτωβρίου του 1573 μέχρι τον Ιούλιο του 1574.
Όταν επέστρεψε από την περιοδεία του ο Πατριάρχης Ιερεμίας, προήγαγε, με συνοδική απόφαση, το Δαμασκηνό σε Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Άρτας.
Έτσι ο ορθόδοξος λαός της Τουρκοκρατούμενης Άρτας, που τότε ήταν η έδρα της Μητρόπολης Ναυπάκτου και Άρτας, υποδέχτηκε τον νέο της Μητροπολίτη, έναν από τους πιο μορφωμένους, ενάρετους και δυναμικούς Μητροπολίτες.
Ήδη είχε γράψει πολλούς λόγους, τους περισσότερους σε απλή γλώσσα, ώστε να είναι κατανοητοί από τον απλό λαό. Έγραψε όμως και στην αρχαία διάλεκτο και μάλιστα την Ομηρική, διότι άριστα την κατείχε. Τέτοιο έργο είναι ποίημα που αναφέρεται στην Κοίμηση της Θεοτόκου με τίτλο:
Στίχοι ἡρωοελεγειακοί
Δαμασκηνοῦ τοῦ Ὑποδιακόνου καὶ Στουδίτου
Εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς Ὑπερευλογημένης Θεοτόκου καὶ Παρθένου Μαρίας.
Αποτελείται από 124 στίχους και αφηγείται σε διαλογική μορφή τα σχετικά με το θάνατο της Παναγίας, που περιστοιχιζόταν από τον Απόστολο Παύλο και τους δώδεκα άλλους Αποστόλους.
Ο Δαμασκηνός υπήρξε και υμνογράφος. Κατά το έτος 1558, όταν ήδη ήταν ιερομόναχος, συνέταξε ακολουθία στον Άγιο Νεομάρτυρα Νικόλαο (γιορτάζει στις 14 Φεβρουαρίου) απὸ το χωριό Ιχθύς (Ψάρι) της Κορινθίας που μαρτύρησε το έτος 1554 στην Κωνσταντινούπολη.
Εκτός από τα παραπάνω έργα σώζονται και τα ακόλουθα:

  • «Μερική διάγνωσις ἐκ τῶν παλαιῶν φιλοσόφων περί φύσεως, καὶ ἰδιωμάτων τινῶν ζώων, συναθροισθεῖσα παρά τοῦ ἐν ἀρχιερεῦσι λογιωτάτου κυρίου Δαμασκηνοῦ»
  • «Δαμασκηνοῦ ἐπισκόπου Ρονδίνης (Ρενδίνης) διάλογος μετά τοῦ Ἡγουμένου τῆς Ἁγίας Ἀναστασίας, ἤτοι ταλανισμός κατά τῶν νῦν τῆς Ἑλλάδος Ἐπισκόπων».
  • «Παραίνεσις πρὸς μοναχούς τοὺς θέλοντας σωθῆναι ἐν συνόπτῳ τοῦ ἐν ἐπισκόποις ἐλαχίστου Δαμασκηνοῦ Λιτῆς καὶ Ρενδίνης καὶ Προέδρου Πολυανῆς».
  • «Λόγος πεζῇ φράσει εἰς τὸν Δεκάλογον τοῦ Μωϋσέως».
  • «Προγνωστικὰ σημεῖα περὶ βροχῆς, ἀνέμου, ἐκ τῶν ἀστέρων, καὶ ἐκ τῆς σελήνης ἐκ διαφόρων ποιητῶν καὶ διδασκάλων, ποίημα κυροῦ Δαμασκηνοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἄρτης». (Σώζεται στὸν κώδικα 1325 τῆς Μ. Λαύρας καὶ ἴσως εἶναι τὸ τελευταῖο ἔργο τοῦ Δαμασκηνοῦ).
  • «Κατάλογος χρονολογικὸς τῶν Πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως μέχρι Ἱερεμίου».
  • Ἐπιστολὲς.  Ἔγραψε ἐπιστολὲς πρὸς φίλους του καὶ συμμαθητές του ποὺ μαρτυροῦν γιὰ τὴ μεγάλη του μόρφωση καὶ τὴν εὐγνωμοσύνη ποὺ ἔτρεφε στοὺς διδασκάλους του. Μερικὲς ἐπιστολές του ἦταν: Πρὸς Γεώργιον τὸν Αἰτωλόν, πρὸς τὸν Θεοφάνη, τὸ μεγάλο ρήτορα, τὸν Ἰωάσαφ, Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, τὸν Ἀρσένιο, Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ.ἄ. Ὁ Μ.Ἰ. Γεδεὼν (1851-1943), μεγάλος έλληνας λόγιος και ιστοριοδίφης,  δημοσίευσε 14  επιστολὲς τοῦ Δαμασκηνού στὴν Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια (επίσημο όργανο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως), όλες γραμμένες σε ωραία αττική διάλεκτο.

Τὸ πιο σημαντικό του έργο που το εξέδωσε ο ίδιος, όπως προαναφέρθηκε, ήταν ὁ «Θησαυρός». Υπήρξε το πιο διαδεδομένο βιβλίο του και στα χρόνια της τουρκοκρατίας ενίσχυε τους Έλληνες στις θλίψεις και στα μαρτύρια.
Η προσφορά του επεκτάθηκε, όταν μεταφράστηκε και στα τουρκικά (1731 μ.Χ) για τους τουρκόφωνους Έλληνες, στα σερβικά (1580 μ.Χ.) και τα ρωσικά (1656, 1715 μ.Χ.), και στα βουλγάρικα. Οι βουλγαρικές μεταφράσεις, τα λεγόμενα Δαμασκηνάρια, συνέβαλαν πολύ στην ενίσχυση του ορθόδοξου βουλγαρικού λαού να μείνει σταθερός στην πίστη του στα χρόνια της τουρκοκρατίας και να αποφύγει τον εκτουρκισμό. Από τότε «ο Θησαυρός» εκδόθηκε πάμπολλες φορές.
Ο Δαμασκηνός Στουδίτης ο Γ΄ υπηρέτησε τη Μητρόπολη Ναυπάκτου και Άρτης μόνο δύο χρόνια, 1574-1576 μ.Χ. Το 1577 άφησε το μάταιο αυτόν κόσμο και τάφηκε στην Άρτα ή στη Ναύπακτο. Ο θάνατός του ελύπησε πολλούς ορθοδόξους που ένιωσαν πως έμειναν ορφανοί από τον πατέρα τους στα δύσκολα της τουρκοκρατίας χρόνια. Ο ιεροδιάκονος Συμεών, μάλλον ο Καβάσιλας (λόγιος του 16ου αιώνα· γεννήθηκε στην Ακαρνανία, σπούδασε στην Πάδουα της Ιταλίας και ύστερα μετέβη στην Κωνσταντινούπολη όπου χειροτονήθηκε διάκονος και εγκαταστάθηκε στο Πατριαρχείο και δίδασκε. Κυρίως ασχολούνταν με τις φυσικομαθηματικές επιστήμες), έγραψε το παρακάτω επίγραμμα όπου ονομάζει το Δαμασκηνό σοφία των Ελλήνων και το θάνατό του κακή στιγμή.

« Τὸν πάρος εἴκελον Ἀθανάτοις γράψαντα τάδ’ ἄνδρα,
Φεῦ κόνις Αἰτωλῶν κρύψεν ἄδηλον ἅλις,
Ἑλλήνων μὲν τὴν σοφίαν βαρὺς ὤλεσεν αἰών,
Ὅς δὲ φιλέλληνας πάντας ἀπωρφάνισεν.
Εἰς τὸν σοφώτατον Μητροπολίτην Ναυπάκτου καὶ Ἄρτης Κύριον Δαμασκηνὸν καὶ τὴν αὐτοῦ βίβλον».

Δηλαδή: Τὸν όμοιο με τους Ἀθάνατους άνδρα που έγραψε αυτά (τα έργα)
Αλίμονο το χώμα των Αιτωλών έκρυψε αρκετά, ώστε να μη φαίνεται,
κακή στιγμή έφερε φθορά στη σοφία των Ελλήνων,
Αυτός δε ἄφησε ορφανούς όλους τους φιλέλληνες.

Για τη μεγάλη του προσφορά και την αγία ζωή του, το Οικουμενικό Πατριαρχεῖο το 2013, με τις ενέργειες του Μητροπολίτη Λαγκαδά, Λητής και Ρεντίνης κ. Ιωάννη , τον ανεκήρυξε άγιο και όρισε να εορτάζεται κάθε χρόνο στις 27 Νοεμβρίου.
Είναι τιμή και ευλογία και για τη μητρόπολη Άρτας, που για δύο χρόνια ο πολύπαθος λαός της γεύτηκε την προσφορά και καθοδήγησή του.
Είθε και σήμερα να μας φωτίζει και να δέεται για μας τους σημερινούς χριστιανούς, να μείνουμε και να εμβαθύνουμε στην πίστη του Χριστού την αγία.

Ενημερωθείτε ηλεκτρονικά για τα νέα μας

logo imartis small white