Η Χαρά Της Μετάνοιας - Μην αφεθείτε να σας αιφνιδιάσει ο θάνατος

Μέσα στη νηστεία μας δίνεται για μία ακόμη φορά η ευκαιρία να στοχαστούμε, με καινούργιο βλέμμα και ανανεωμένες δυνάμεις, τη ζωή και τον εαυτό μας – τη ζωή, όπως τη θέλησε ο Κύριος για μας, και τον εαυτό μας, που αποτελεί τον τεχνίτη τούτης της ζωής. Η μετάνοια συνίσταται ακριβώς στο να αναμετρήσουμε την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ο Κύριος θέλησε και σ᾿ αυτό που μας δόθηκε και σ᾿ ότι απ᾿ αυτό κατορθώσαμε να κάνουμε κτήμα μας, ή να εκπληρώσουμε.

Κατά τον ίδιο τρόπο οφείλουμε να αναστοχαζόμαστε περισσότερο από μία φορά στη ζωή μας. Όμως πολύ συχνά εμείς αναβάλλουμε έναν τέτοιο αναστοχασμό∙ ζούμε σαν να είμαστε απασχολημένοι με τη συγγραφή ενός προσχέδιου που πολύ αργότερα, -ώ! Πάρα πολύ αργότερα, καθότι θεωρούμε ότι διαθέτουμε απεριόριστο χρόνο μπροστά μας – θα μεταγραφεί στο τελικό κείμενο. Κι έτσι, το συγκεκριμένο σχέδιο δεν εκπληρώνεται ποτέ, γιατί τα γηρατειά, η έσχατη έκπτωση του σώματος, ή η άνοια του μυαλού, ή ο ξαφνικός θάνατος, ή γενικά οι περιστάσεις της ζωής πέφτουν πάνω μας χωρίς προειδοποίηση, και δεν μας αφήνουν πλέον κανένα περιθώριο ελιγμού. Αναβάλλουμε λοιπόν έναν τέτοιο αναστοχασμό, μέχρι την ώρα του θανάτου μας ή της τελικής αρρώστιας, οπότε και ξαφνικά ανακαλύπτουμε ότι η κατάσταση είναι ανίατη ή ότι διατρέχουμε τον κίνδυνο του θανάτου. Τότε αντιμέτωποι με τον φόβο, τον θάνατο, τον κίνδυνο, παίρνουμε ξαφνικά στα σοβαρά και τον εαυτό μας, και τη ζωή μας και το περιβάλλον, και το Θεό, Η ζωή παύει πια να είναι ένα παιχνίδι για μας.

Είναι πολύ φοβερό να σκεφτόμαστε ότι μπορούμε να σημάνει η ώρα που θα είναι πια πολύ αργά. Στους Αδελφούς Καραμαζώφ, ο Ντοστογιέφσκι έχει αφιερώσει ένα μικρό κεφάλαιο στην κόλαση∙ γι᾿ αυτόν, η κόλαση είναι η στιγμή που ο άνθρωπος λέει περίπου τα εξής: «πολύ αργά! Όλα τα προσπέρασα από δίπλα… το μόνο απαραίτητο, το μοναδικό πράγμα για το οποίο άξιζε η ζωή, το μοναδικό πράγμα από το οποίο αντλούσε αξία η ζωή, βρίσκεται τώρα έξω από την πόρτα μου. Κανείς πια δεν έχει την ανάγκη μου. Κάποτε μπορούσα να αγαπώ με αγάπη συνετή και δημιουργική, κάποτε μπορούσα να αγαπώ με όλη μου την καρδιά. Τώρα τούτο είναι απαγορευμένο. Εισήλθα στην αιωνιότητα, όπου όλη η αγάπη προέρχεται από τον Θεό, Η αγάπη για τον εαυτό μου δεν χρησιμεύει πια σε κανένα. Όταν ήμουν στη γη, πολλοί χρειάζονταν την αγάπη μου∙ πολλοί είχαν την ανάγκη να τους δείχνω προσοχή, να ξέρω να τους ξεχωρίζω, να ρίχνω πάνω τους βλέμμα προσεκτικό, ικανό να ερευνά την ύπαρξή τους σε βάθος∙ πολλοί ήταν εκείνοι που με είχαν ανάγκη ως ακροατή, ως κάποιον που μπορεί να τείνει «ευήκοον ους» όχι σε λόγια κούφια ή σε ήχους κενούς, αλλά σ᾿ ότι κρύβεται πίσω από τα λόγια: σε μια φωνή, στα δάκρυα, τη χαρά ή τον τρόμο μιας ζωντανής ψυχής απέναντι στην ίδια της τη ζωή...».
Αυτό που σκιαγραφεί εδώ ο Ντοστογιέφσκι είναι κάτι πολύ ρεαλιστικό: Η ώρα θα σημάνει, δεν θα υπάρχει πλέον χρόνος∙ η ώρα θα σημάνει, και θα είναι πια πολύ αργά να δείξουμε ευσπλαχνία και να ενεργοποιηθούμε με αγάπη δημιουργική… Η αγάπη μας, ο πόθος για δημιουργία, οι σκέψεις και οι λόγοι μας, δεν θα ωφελούν πια κανέναν – όλοι θα είμαστε απέναντι από την αγάπη του Θεού, την αλήθεια του Θεού, την κρίση του Θεού.
Να γιατί χρόνο με το χρόνο συγκεντρωνόμαστε εδώ για μια σύντομη νηστεία μίας μέρας, ή μιας μικρής περιόδου, και λέμε στον εαυτό μας: «Σύνελθε, σύνελθε πριν να είναι πολύ αργά∙ όρμησε στη ζωή όσο είναι δυνατόν, όσο ο χρόνος δεν έχει σταματήσει, όσο σου μένει ακόμα περιθώριο για δημιουργική δράση!». Ο Κύριος μας είπε: να περπατάτε όσο είναι μέρα∙ όταν πέσει το σκοτάδι θα είναι πολύ αργά θα είναι πολύ αργά για να προχωρείτε, δεν θα έχετε που να πάτε, δεν θα υπάρχει δρόμος, ούτε οδός πρόσβασης… Έχουμε ακόμα χρόνο μπροστά μας, αλλά δεν ξέρουμε πόσο. Τώρα βρισκόμαστε εδώ και σφύζουμε από ζωντάνια. Μπορεί να είμαστε στη δύση της ζωής μας, αλλά είμαστε ακόμα εν ζωή. Παρόλα αυτά, μέσα σε μια στιγμή ενδέχεται κάποιος ανάμεσά μας να αιφνιδιαστεί από τον θάνατο και να εμφανιστεί ενώπιον του Θεού. Μ᾿ αυτή την έννοια, ο θάνατος μας υπενθυμίζει ότι πρέπει να σπεύδουμε να ζούμε όσο πιο βαθιά και ουσιαστικά μπορούμε. Οφείλουμε να υιοθετήσουμε έναν τρόπο ζωής που να παίρνει υπόψη τα χρόνια μας, τον βαθμό της ωριμότητάς μας, τις συνθήκες της ζωής μας.

Ένας Γάλλος ποιητής έγραψε ότι στον νέο άνθρωπο καίει μία φωτιά ενώ στον γέροντα λάμπει ένα φως. Όσο η φλόγα καίει, πρέπει να ξέρεις να καις. Όταν περάσει ο καιρός που η καίει, πρέπει να μάθεις να γίνεσαι φως. Υπάρχει η περίοδος της ζωής που πρέπει να είσαι ενεργός, και υπάρχει και η περίοδος που πρέπει να μένεις σιωπηλός. Ο καθένας είναι σε θέση ν᾿ αναρωτιέται για το στάδιο της ζωής που βρίσκεται και για την ικανότητα του να περνάει από την δύναμη της δημιουργίας στο φως του στοχασμού. Και τούτο το φως μερικές φορές είναι πιο απαραίτητο στους ανθρώπους από τον ακτιβισμό μας. Το φως είναι αναγκαίο, όπως η σιωπή, η γαλήνη ή ακόμη και η κατανόηση εκείνη που είναι πέρα από τα λόγια και που δεν θα καταφέρουμε να δείξουμε προς τον πλησίον μας, αν εμείς οι ίδιοι δεν ειρηνεύσουμε εσωτερικά, αν δεν απεγκλωβιστούμε από την αδράνεια και δεν γίνουμε φορείς μιας βαθιάς εσωτερικής γαλήνης.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας λένε πως πρέπει να διατηρούμε έντονα τη μνήμη θανάτου. Όχι έχοντάς τη ως φόβητρο, αλλά ως υπόμνηση πως πρέπει να ζούμε σε όλο το βάθος τη ζωή, όσο κι αν αυτή διαρκέσει. Να ζούμε έμπρακτα όχι στην επιφάνεια, αλλά σε βάθος. Μόνο ο θάνατος μπορεί να μας δώσει το μέτρο αυτού που πρέπει να είναι ζωή. Μόνο εκείνος που είναι έτοιμος να δώσει τη ζωή του στο Θεό, στην εσώτατη αλήθεια, στον πλησίον του, θα μπορέσει να ζήσει με όλη τη δύναμη της ψυχής του. Όποιος δεν είναι έτοιμος να πληρώσει με τη ζωή του το προνόμιο να βρίσκεται ἑν τῇ ἀληθείᾳ, ἐν τῇ πιστότητι, δεν θα ζήσει ποτέ την πληρότητα της δύναμης της αλήθειας. Θα είναι πάντα επιφυλακτικός από φόβο μήπως γονατίσει, μήπως υποφέρει ή εκτεθεί πέρα από όσα είναι έτοιμος ή διατεθειμένος να δώσει…

Να για ποιο λόγο είναι σημαντικό να μην υποτάσσεσαι στον θάνατο, αλλά να δημιουργείς μία νέα σχέση μαζί του. Ο Απόστολος Παύλος έλεγε ότι για αυτόν η ζωή είναι ο Χριστός, και ότι ο θάνατος αποτελεί κέρδος. Προσέθετε, ότι γνώριζε όχι μόνο τον αναστάντα Χριστό, τον νικητή του θανάτου, αλλά και τον Σταυρωθέντα Χριστό. Οφείλουμε κι εμείς με τη σειρά μας να συνδεόμαστε εδώ στη γη τόσο με τον θρίαμβο της ζωής που μας δίνει ο αναστημένος Χριστός, ο καθαιρέτης του θανάτου, όσο και με τη σταυρική Του πορεία. Και ο δρόμος του Σταυρού σημαίνει πως πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δώσουμε τη ζωή μας και να δρέψουμε θάνατο, στο όνομα αυτού που είναι άγιο, σπουδαίο και μεγάλο.

Σπάνια στοχαζόμαστε τούτα τα πράγματα∙ και τα χρόνια πάνε κι έρχονται… Στη νιότη μας ο θάνατος φαντάζει πολύ-πολύ μακρινός, σχεδόν εξωπραγματικός- είναι οι άλλοι που πεθαίνουν, οι «ηλικιωμένοι». Στην περίοδο των πολέμων πεθαίνουν και οι νέοι, αλλά η διαδικασία του θανάτου τους δεν είναι βαθμιαία, δεν είναι προοδευτική, δεν τους καθηλώνει σιγά-σιγά, ούτε τους σφυρηλατεί μέρα με τη μέρα. Αντίθετα, έρχεται ξαφνικά, σαν κλέφτης-πολύ γρήγορα και πολύ τραγικά. Χρεώνεται βάσανα, συσσωρευμένη φρίκη, ανασφάλειες για την τύχη αυτών που μένουν πίσω…
Εμείς ωστόσο, πρέπει να προχωρήσουμε με βήμα σταθερό καταπάνω στον θάνατο που, αργά ή γρήγορα, θα μας κόψει το νήμα. Και οφείλουμε να ανυψώνουμε το πνεύμα μας σε τέτοιο ύψος, που ο θάνατος να μην μπορεί να το τρομάξει, αλλά που αντίθετα θα μας βοηθά να διαβούμε το κατώφλι της αιώνιας και θριαμβευτικής ζωής του Θεού.

Πηγή: Το μυστήριο της Ίασης
Μητροπολίτου Anthony Bloom
Εκδόσεις Εν Πλω